ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ, ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਨੰਦੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਇਆ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸ ਘਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਜਾ।" ਨੰਦੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਡੋਲ ਭਗਤ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆਂ ਤਿੰਨੋ ਸ਼ਹਿਰ ਸੜ ਗਏ। ਅੱਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖੇ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਤੀਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੁਟਿਲ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਵੰਸ਼ ਉੱਪਰੋਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰੂ ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਤਸਵਾਂ ਲਈ ਬਣੇ ਭਵਨ, ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਘਰ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ, ਆਪ ਹੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ, ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਗ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ 'ਚ ਹੀ ਸੜ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੜ ਮਰੀ। ਇੱਕ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਆਖੀ, "ਹੇ ਅੱਗ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਵੀ। ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇੱਕ ਦਾਨਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅੱਗ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ਨਮੁਖ ਦੇ ਪਿਆਰੇ।" ਕੁਝ ਦਾਨਵਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ, "ਪਿਓ! ਪੁੱਤਰ! ਮਾਂ!" ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਚਿਹਰੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਲ ਵਿਚ ਪਾਲਾ ਕਮਲ ਨੂੰ ਠੰਢ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਨਾਜੁਕ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰ-ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਣਕਾਂ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਥੇ ਅਧ-ਸੜੀਆਂ ਗੁੰਬਦਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮਹਲ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤੇ ਸੜਦੇ ਘਰ ਹੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬਚਾਅ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੜਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਦੌਲਤਮੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸੜਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਬਲਣ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਨਗਰੀ, ਆਪਣੇ ਮਹਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਡਿੱਗ ਕੇ ਗੱਜਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਨਗਰੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਸੀ, ਤਦ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ "ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ" ਨਾਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੜਨ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ, ਦੁਖ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭਵਨ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਸਦਾ ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ।" ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਲੋਕ ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਖੰਡਰ ਵੇਖਣਗੇ; ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਰਾਹੀਂ ਮਾਇਆ ਬਚ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਚਮਾਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ?" ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਮਰ ਲੋਕ—ਦੇਵਤੇ—ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਚੰਗੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਸ਼੍ਰੈ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਵੈਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਈ, ਸਭ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਗਣਪਤੀ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਹੱਸੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸੜਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਕਰਾਂ ਦਾ ਆਵਾਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਵਿਜੈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬਲਦ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੇ ਇਹ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੌਂਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੰਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾਦਰ ਮਹੀਨਾ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।