ਹਵਾ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝੂਝ ਰਹੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਖਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ। ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਅਸੁਰ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਚਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਮਹਿਸ (ਭੈਂਸ) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਾਇਆ। ਨੰਦੀ ਸ਼ਵਰ ਜਦ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਨੰਦੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਥ ਫੜ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਰਥ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਸ਼ੈਲਾਦੀ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਭਾਲ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ। ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਉਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਭਾਲ ਕੱਢ ਕੇ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਚਾਵੀ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਗਿਆ, ਭਾਲ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੇਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਤੇ ਕਿਨਨਰ 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਪੂਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਮਾਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਅਸੁਰ ਨੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੜਕਦੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੁੱਟੇ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸਤਕਸ਼ਾ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਯਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ, ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਬੱਦਲ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਮਥਾ ਫੌਜ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ, ਅਸੁਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਭਜ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੰਖ, ਡੰਗਰ ਤੇ ਝੰਜਾ ਲਾਇਨ-ਗਰਜਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ, ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ; ਕਪਾਰਦੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਡਿੱਗੇ, ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਜਦ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਹੋਈ, ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਯੋਗ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹਰਾ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖੀ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਤਿੰਨ-ਭਾਗੀ ਤੀਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਛੱਡੀ। ਉਹ ਤੀਰ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ; ਆਸਮਾਨ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤੀਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਛੱਡਣ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ 'ਹਾਏ, ਹਾਏ!' ਪੁਕਾਰਿਆ ਤੇ 'ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ!' ਕਿਹਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੈਲਾਦੀ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਫਿਰ, ਚੰਦ-ਮੁਕਟ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਗਹਿਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤ ਹੈ, ਅੱਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।' ਇਸ ‘ਤੇ, ਨੰਦੀ, ਮਨ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਫੌਜ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ‘ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਾਇਆ। ਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।' ਨੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਭਗਤ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹੋ ਗਏ, ਅੱਗ, ਚੰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਤੀਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਲ ਉਪਰੋਂ ਮਾੜੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੂ ਤੇ ਕੈਲਾਸਾ ਵਾਂਗ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ, ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਜਲ-ਕੁੰਡ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਬਾਰ, ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਘਰ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਨ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾੜੇ ਗਏ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦੇ। ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ, ਉੱਪਰਲੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਠੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ, ਦਾਨਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜ ਗਈਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਾ ਜਾ ਸਕੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: 'ਹੇ ਅੱਗ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਤਾਪਕ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਵਾਹ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਛੂਹ।' 'ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ। ਇਹ ਘਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾ।' ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿਆ: 'ਇਹ ਲੜਕਾ, ਹੇ ਅੱਗ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ਨਮੁਖਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ।' ਕੁਝ ਦਾਨਵ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣੇ ਝੰਕਾਰਦੇ। 'ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ!' ਤੇ 'ਮਾਤਾ!' ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਅੱਗ, ਕਮਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਵੇਂ ਠੰਡੀ ਪਾਲੀ, ਤਲਾਅ ਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਠੰਡ ਨਾਲ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।