ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਚੰਦਨੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਦੇਵ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਚੰਨ, ਜੋ ਚਮਬੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸਫੈਦ ਸੀ, ਪਰ ਚੰਦਨੀ ਦੇ ਵਿਖਰਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਧਨਵਾਨ ਤੋਂ ਕਿਸਮਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਨ ਵੀ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤਪਦਾ ਚੱਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦ੍ਰ, ਪੁਰੰਦਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਹਰਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਢੋਲ, ਛਤਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਵਯ ਸੈਨਾ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਤਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਏ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ—ਭਾਲੇ, ਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਕੁਲਹਾੜੀਆਂ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ, ਵਜਰ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਸਲ—ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਫੜਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਮਨ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਘੱਟ ਸੀ। ਉਹਨਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਈ ਵਜਰ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਹੋਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰ ਹੋ ਗਏ; ਕੁਝ ਚੱਕਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਹਣੇ ਕੱਟ ਗਏ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਖਿਲਰ ਗਏ, ਦੇਵਤੇ ਕੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਲ-ਜੰਤੂਆਂ—ਸੰਘ, ਮਗਰਮੱਛ—ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਗਦਿਆਂ, ਮੂਸਲਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਕੁਲਹਾੜੀਆਂ, ਵਜਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਬਰਛੀਆਂ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੈਲਾਬ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਦਰੱਖਤ—ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ, ਵੱਡਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਾਰੇ ਵੀ ਕੰਬ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਉਹ ਦੈਤ, ਚੰਗਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਬਚ ਗਿਆ, ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਦੈਤ।" ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦੀਸ਼ਾ, ਜੋ ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੇ ਵਾਕ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਚਲ, ਵੱਜਾ ਇੱਥੇ!" "ਹੇ ਦੈਤ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਿਚਕਿਚਾ ਕਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਹੁਣ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਦੇ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂ?" "ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਅੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।" ਜਿਵੇਂ ਨੰਦੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਦੈਤ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰ ਨੰਦੀ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਖੂਨ ਪੀ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਨੰਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੱਲਿਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਿਟਿਆ, ਫੁੱਲ ਖਿਲਰ ਗਏ, ਤੇਜ਼ ਗੂੰਜ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਦੈਤ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਗਹਿਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਕਰੂਰ ਮਹਿਸ਼ (ਭੈਸ) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਫਿਰ ਵੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਥ ਫੜ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਘੁੰਮ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਥ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੂੰ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ। ਸ਼ੈਲਾਦੀ, ਉਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਭਾਲਾ ਕੱਢ ਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਸ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਛਿਦਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਦਿਲ ਚੀਰ ਗਿਆ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵੱਜੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ "ਵਧਾਈ, ਵਧਾਈ!" ਆਖਿਆ ਤੇ ਉਮਾਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।