ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਣੀ ਹੋਈ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਘਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਯੋਧੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਚੀਕ ਚੀਕ ਕੇ ਆਖਦੇ, “ਡਰੋ ਨਾ! ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੋਗੇ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹੋ! ਜਲਦੀ ਵਾਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ—ਆਓ, ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਵਿਖਾਓ!” ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, “ਫੜੋ! ਕੱਟੋ! ਤੋੜੋ! ਖਾਓ! ਮਾਰੋ! ਚੀਰ ਦਿਓ!” ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਯਮ ਦਾ ਅਵਾਸ ਲੰਘਣ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਕੁਝ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਢੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਾਨਵ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋੰਕੇ ਗਏ, ਤੇ ਹੋਰ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਪਰ ਜਾਨ ਬਿਨਾ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ—ਮਗਰਮੱਛ, ਸ਼ਾਰਕ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ—ਖੂਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨੂੰ ਉਥਲ ਪਥਲ ਕਰਦੇ। ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ, ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਚੁੱਸਦੇ। ਸ਼ਾਰਕ ਮੱਛੀਆਂ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖਾ ਗਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੁਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਓਦਾਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜੀ ਰਹੀ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਥਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ, ਓਦਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਰਕ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਵੀ ਕਰਦੇ; ਜਿਉਂਦੇ ਜਖਮੀ, ਟੁੱਟੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਲਾਲ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਜਖਮੀਆਂ ਤੇ ਰੁਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੰਦਰ—ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਘੱਟੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਕੰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹਰੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਢਾ ਸੂਰਜ ਅੱਠ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਯਮ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਸਟਿਕ ਤੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ। ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦੱਖਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਦਾ। ਉੱਚੀਆਂ ਹਵेलੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਪ੍ਰਮਥਾ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਛੋੜਾ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲ। ਪ੍ਰਮਥਾ ਉਹ ਘਰ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਯਗ੍ਯ-ਵੇਦੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੇ, ਤੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ। ਲਾਲ ਰੰਗ, ਅਨੇਕ ਬਾਗਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ, ਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਘਰ ਉਖਾੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਔਰਤਾਂ “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਪਿਤਾ! ਪੁੱਤਰ! ਭਰਾ! ਪਿਆਰੇ! ਸੱਜਣ!” ਆਦਿਕ ਵਿਆਕੁਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦੇ। ਉੱਥੇ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਪੱਥਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਜਰ ਤੇ ਭਾਰੀ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗ ਛਿੜੀ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਸੀ, ਗਹਿਰੀ ਵੈਰਤਾ ਨਾਲ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ, ਟਕਰਾਏ ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਜਖਮੀਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਖੂਨ ਉਗਲਦੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਜਦੇ, ਦਲਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸੁਰ, ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਲੜਦੇ। ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਚਿੱਪੜ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ, ਪੈਰ, ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਏ, ਰਸਤਾ ਆਸਾਨ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਤਾਰਕਾਸੁਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਚੰਭੇਜ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਚਾਉਣ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ, ramparts ਉੱਤੇ ਆਏ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ, ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੈਤਿਆ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਫੜਨ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਾਂਗ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੁਧਨਵਨ, ਗਿਰੀਸ਼, ਚਤੁਰਮੁਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਤਾਰਕਾ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪਥਲ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਗਏ। ਸ਼ੇਸ਼, ਗਿਰੀਸ਼ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੇ, ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਧੁਨ ਕਰਦੇ। ਭਵ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਰਿਗਵੇਦ-ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਦੂਜਾ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਰੱਖ, ਨਗਰੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਖੜਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਭਵ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਥਣੀਆਂ ਤੇ ਦੰਦ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਥਣੀਆਂ ਤੇ ਦੰਦ ਮੰਦ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਕਾ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਨੰਦਿਨ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ—ਵਲੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਜਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਨੰਦਿਨ ਨੇ, ਤਿੱਖੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤਾਰਕਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਇਆ ਤਾਰਕਾ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ, ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਭੱਜ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਨੇਊ ਫੜ ਕੇ ਕੱਟਿਆ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਗਣਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਾਰਕਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਉਠੀ। ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਮਥਾ ਤੇ ਵਾਜਾ-ਸਾਜ਼ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਮਾਇਆ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, “ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਗੱਜ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ? ਦੱਸ, ਹੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਗਣਪਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ?” ਮਾਇਆ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਰੀ-ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸਥਿਰ ਚਿਤ ਵਾਲੇ, ਤਾਰਕਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਯਮ, ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੰਗ ਦੇ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਗਣਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਂ ਗਾਥਾ, ਤੀਬਰ ਧੁਨੀਆਂ, ਬੇਹੱਦ ਹਿੰਸਾ, ਤੇ ਅਸੁਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿਚ, ਤੀਬਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਾਰਕਾ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਵਧੀ।