ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਂਗਾ ਜਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵਿਘਨ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਥ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਥਕ ਕੇ ਡਿਗ ਪਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵਣ-ਤੱਤ ਮੁੱਕਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਥ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਿਕਣਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਰਥ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਜੀਵਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਪੀਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਰਥ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬੈਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਰਥ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਲ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੈਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖ ਨੂੰ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੋਆ ਝੋੜ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜੋ ਤਾਰਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸੀ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੈਲਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲ-ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ ਸੀ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤੱਤ ਵਾਲੇ, ਜਲ-ਭਰੇ ਬੱਦਲਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਕੰਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਸਾਰ ਪੀ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚੋਂ ਪੀ ਕੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਤੀਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚਤੁਰ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲੋਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਕ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜੀਵ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ—ਮਹਿੰਦਰ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ—ਗਰਵ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਹਨ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, “ਆਓ, ਜਿੱਤ ਲਵਾਂ!” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵਲੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਟੁੱਟੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬੈਲ, ਟੁੱਟੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਨਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਵਿਗਾੜੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ, “ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਥੱਕ ਗਏ, ਕਮਲ-ਮੁਖੀ ਦੈਤਿਆ ਮਾਇਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਓ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਜਦ ਜ਼ੋਰ ਆਇਆ, ਡਰ ਕੇ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਝਲੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹਾਏ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ! ਹਾਏ, ਸਮਾਂ ਅਜਹਾ ਅਜੇਤ ਹੈ, ਜਦ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੈਤਿਆ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਰੋਵਰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤੱਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੰਵਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਗੰਦਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੈਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਰਹਿਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਮਹਿਲਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਇਆ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ, “ਹਾਏ!” ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸਰੋਵਰ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦਾਨਵੋ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਮੁਕ ਗਿਆ। ਚਾਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸਰੋਵਰ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ—ਇਸ ਮਾਇਆ-ਰੱਖੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇਤ ਹੈ! ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕਲਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਸਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਥਾਂ ਸਮਤਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਹਵਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਾਨੂੰ ਪੀੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਰਗੇ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜਥਾ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਣਗੇ। ਜੋ ਯੋਧੇ ਲੜਦੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਾਇਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸਮੇਤ ਚਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੱਜਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹਾ-ਬੁਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਤਿਵੇਂ ਰਹੀ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦਾਨਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਤੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।