ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਰਗਾ ਅਟੱਲ ਕਿਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਲਾ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਕਾਲ (ਸਮਾਂ) ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਿਲੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸীম ਤੇ ਅਣਰੋਕੀਏ ਕਾਲ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਭਲਾ ਕੌਣ ਕਾਬੂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਿਰਫ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ, ਵਰੁਣ ਜਾਂ ਕੁਬੇਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਜੇਤ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸਾਵਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਜਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਕੂੰਡ (ਤਲਾਬ) ਬਣਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਲਾਬ ਰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਅੰਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਲਾਬ ਦੋ ਜੋਜਨ ਲੰਬਾ, ਇੱਕ ਜੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਤੇ ਚੌਕੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਚੰਨਣ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ noble ਸਤ੍ਰੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਚਿੱਟੇ ਕੁਵਲੇ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਲਾਬ ਬਣਾਕੇ, ਮਾਇਆ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆ ਉਸ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਿਆਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਤਾਰਕ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਨੰਦੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਥ ਗਿਦੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ? ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਲੜੀਏ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜੇ ਅਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ—ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ, ਅਮਰਤਲਾਬ, ਹੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੈਤਿਆ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ; ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਭੋਗਾਂਗੇ।” ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਤਲਾਬ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੁਣ ਦਾਨਵ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਲਾਬ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਰਾਉਣੀ ਡੰਕ, ਜੋ ਉਥਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਰੌਰਵ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਡੰਕ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਅਸੁਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਹ ਲੋਹੇ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਬੰਦੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨਕੜੇ, ਹਾਰ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮੁਕੁਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ, ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਡਰ ਦਿਖਦੇ। ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ, ਤੇ ਵਿਖੂਹੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਮਥ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਗਰੁੜਾਂ ਵਾਂਗ ਝਪਟ ਪਏ, ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਤਾਰਕਾ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਚੰਨ ਵਰਗ ਚਮਕਦੇ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਭਾਲੇ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਤੀਰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਮਹਾਨ ਉਲਕਾਪਾਤ ਵਰਗ ਦਿਸਦੇ। ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਚੀਰ ਕੇ, ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮਥ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਨਰਕ ਵਾਂਗ ਚੀਕਦੇ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਨਕੜੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਹਾਂ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਡਿੱਗ ਪੈਣ। ਕੁੱਲ੍ਹਾੜੀਆਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜਿਓਂ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਪਏ। ਪ੍ਰਮਥ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਸਿੱਧ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਗੰਧਰਵ ਜੰਗ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਦਿਖਾਏ। ਪ੍ਰਮਥ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਚੀਕਦੇ, “ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ! ਤੂੰ ਦੈਤਿਆ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ!” ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ। ਕਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜਦ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਅਸੁਰ ਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੀਰਾਂ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਜੰਗ ਮਹਾਨ ਕਾਲ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲੀ।