ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਅਦੇਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਯੂਰਕੇਤੁ ਨੇ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਦੰਡ ਨਾਲ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਫੰਦੇ ਨਾਲ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਮ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇੰਝ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਆਰਾਮ ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਫਿਰ ਜੋਸ਼ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੰਗ ਕਰਾਂਗਾ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਏ, ਸਾਡੀਆਂ ਢਾਲਾਂ, ਝੰਡੇ, ਬਕਤਰ ਅਤੇ ਰਥ ਤੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਸੈਨਾ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।” ਮਾਇਆ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਕਾ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ, ਭਟਕਾਵੇ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਗਤ ਦਾ ਨਾਸ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੰਦਰ ਭੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਡਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਵੀ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਕਿਲਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਕੋਈ ਭੀ ਕਿਲਾ ਅਸਲ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਚੀਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲੇ ਵੀ, ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਅਸীম ਅਤੇ ਰੋਕਣ-ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਮਹਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ? ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਤੋਂ, ਨਾ ਯਮ ਤੋਂ, ਨਾ ਵਰੁਣ ਤੋਂ, ਨਾ ਕੁਬੇਰ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਅਜੇਤ ਹਨ। ਅੱਜ, ਜਦੋ ਸਭ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤਾਕਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਜਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਦੈਤਿਆ ਮੁੜ ਜੀਉਣਗੇ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਨਰ ਜੀਵਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ, ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਦੇ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਦੋ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ, ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢਲਾਨਾਂ ਅਤੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ, ਚੰਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ, ਚਿੱਟੇ ਕੁਮੁਦ, ਲਾਲ ਕੰਵਲ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭਰਪੂਰਤਾ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਗੰਗਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੈਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਤ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਝ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇੰਧਣ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ। ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਤਾਰਕਾ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨੰਦੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾ ਸ਼ਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਲੜੀਏ—ਸਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਰਹਿਮ ਦੀ ਲੋੜ?” “ਜੇ ਅਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀਓ, ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਯਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਨਮੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ; ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ, ਅਮਰ ਸਰੋਵਰ, ਹੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੈਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੇ।” ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਦਾਨਵ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਮਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਣ ਦੇਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਡਰਾਉਣਾ ਨਗਾਰਾ, ਜੋ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੌਰਵ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਅਸੁਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਹ ਲੋਹੇ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਹਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਚ ਰਹੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੇ, ਉੱਚੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ, ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਡਰ ਸਨ। ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਰਾਜੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਡਰ ਫੈਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਮਥਾ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀਤ, ਗਰੁੜਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।