ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਚੇ ਮਹਲ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਐਸਾ ਸੁੰਦਰ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ। ਇੱਥੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਜਲਾਸ਼ੇ, ਖੂਹ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਝੀਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਵਣ ਵਰਗੇ ਬਾਗ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਮੰਡਪ ਤੇ ਚਾਰ-ਸੰਭਾਲ ਵਾਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਲ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਦੱਸ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੰਡਿਆਂ, ਬੈਨਰਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੁੰਜਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਸੁਗੰਧਤ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਮ-ਧੂਏਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਲੜੀ-ਲੜੀ ਖੜੇ ਸਨ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਬੇਲੀ, ਜਾਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਤੀਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਬੈਨਰ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੈਰੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸੁਗਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਗ, ਵਿਹਾਰ, ਪੋਖਰ, ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੌਖ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਕਈ ਕਈ ਗਹਿਰੀ ਖਾਈਆਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨੇ ਜਾਦੂਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਤੇ ਰਾਜੇ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਬੇਹੱਦ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅਸੁਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਭਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਟੇ ਹਾਥੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਾਇਆ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਨ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਅੰਦਰ ਆਏ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਲੱਖਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਗੁੰਜ ਉਠੀ। ਸੁਤਲਾਲੋਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਕੋਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੰਦਨੀ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਆਮਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ, ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਇਤਰ ਲਗਾਏ ਹੋਏ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਹਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਰਸ-ਰੰਗ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਮਨ, ਧਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਕਾਮ—ਤਿੰਨੋਂ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਬਹੁਤ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਪਤੀ ਦੀ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮੋਹ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਮੰਗਲ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਗੂੰਜਦੇ, ਪੈਰੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਵਾਂਸਰੀ ਤੇ ਤੰਤੂ ਵਾਦਨ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੱਸਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤਕ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਪਰ ਫਿਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਈਰਖਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਭੁੱਖ, ਝਗੜਾ ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਡਰ ਲੈ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸੇ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਮੰਗਲ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਦੋ ਸੂਰਜਾਂ ਅੱਗੇ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਤਾਰਕ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨਾਮਕ ਦੈਤਿਆ ਬੈਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਮ ਗਏ, ਦੈਤਿਆ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋਏ ਹੋਏ। ਜਦ ਸਭ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਣ ਲੱਗਾ— "ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲਿਓ, ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰੋ, ਸੁਣੋ! ਮੈਂ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ...