ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ! ਇਹ ਕਿਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਜੇਹਾ ਅਟੂਟ ਰਹੇ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕੇ।” ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਾਇਆ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦਾਨਵ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਦਾਨਵ! ਦੁਸ਼ਟ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ।” ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਨਵ ਮਾਇਆ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਯੋਧਾ ਮਾਰੇ ਜਾਵੇ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਟੂਟ ਰਹਿਣ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਆਈ ਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਮਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ, “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਿਲਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਵਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਹੀ ਨਗਰੀ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਵਸਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।” ਮਾਇਆ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਰ ਨਗਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਸੋ-ਸੋ ਯੋਜਨ ਹੋਵੇ। ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਇਹ ਨਗਰੀ ਬਣ ਕੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੁਸ਼ਯ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ‘ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਨਗਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਨਗਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਉਂ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਮਿਲ ਕੇ ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਬਣੇਗੀ, ਜੋ ਸੋ-ਸੋ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਗਰ ਬੁਰਜਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਪਹੀਏ, ਭਾਲਿਆਂ, ਕੰਬਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਰਗੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਾਕਾਰੀਆਂ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਮਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਤਾਰਕਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਹੇਠ ਇਹ ਕਿਲਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਵਿਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਲਾਹੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਰਸਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਬੁਰਜ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।” ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚੌੜੀ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ, ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰ, ਪਾਵਿਲੀਅਨ, ਤਲਾਬ, ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇੱਥੇ ਬਾਗਾਂ, ਸਭਾ-ਮੰਡਪ, ਪਾਰਕ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਸੈਰ-ਸਥਲੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਗਰ-ਰਚਨਕਾਰ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਗਰੀ ਰਚੀ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਇਆ ਨੇ ਇਹ ਨਗਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਬਣਾਇਆ। ਕਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਬਣਾਈ ਤੇ ਉਥੇ ਤਾਰਕਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨੇ ਖੁਦ ਬਣਾਈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਤਾਰਕਾ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ – ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੋ-ਸੋ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸਨ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਨਗਰੀ ਪਰਬਤ ਮੇਰੂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ‘ਤੇ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਇਉਂ ਬਣਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਗਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਨਗਰੀਆਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਅਨੇਕ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਇੱਛਾ-ਸਥਾਨ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ, ਬਾਗਾਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ, ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਣ ਵਰਗੇ ਬਾਗ ਸਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਸੰਭਾਲ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਮਹਲ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਦਸ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ, ਧਜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਜਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੁੜਮਲਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਰ, ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ। ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਘਰ ਲੰਬੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨੀ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਚੰਬੇਲੀ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਪਾਸੀ ਪ੍ਰਾਕਾਰੀ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲਿਆਂ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਝੰਡੀਆਂ ਤੇ ਧਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਇਆ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਟੂਟ ਕਿਲਾ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।