ਸਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸੱਤ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੂਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਤੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਉਪਰ, ਹਰ ਗ੍ਰਹਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਪਰ-ਉਪਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦ, ਤੇ ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਦੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਖੇਤਰ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸਾਂਘੜਾਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ, ਗੋਲ, ਤੇ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਣ-ਚਾਲ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ; ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਸ-ਧਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਚਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਸਵਾਮੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ? ਇਹ ਦੱਸੋ। ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ, ਇਹ ਪੁੱਛਣੀ ਹੈ: ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਜਾਦੂਗਰ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਲਾਇਆ? ਦੱਸੋ, ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਸੁਣੋ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ: ਮਾਇਆ, ਮਹਾਂ ਜਾਦੂਗਰ, ਇੱਕ ਅਸੁਰ, ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਰਚਯਤਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੈਤ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਆਪ ਭੀ ਕਠੋਰ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਰਕ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੋਨੋਂ ਨੇ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ—ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲਟੇ ਰਹੇ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸਹੀ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਘਿਸਦੇ ਰਹੇ, ਫਲ, ਜੜ, ਫੁੱਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਜੋ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੋ ਮਿਲਿਆ, ਉਹੀ ਖਾ ਲੈਂਦੇ, ਛਾਲਾਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਸਾਫ ਤੇ ਗੰਦੇ ਪੌਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਿੰਡ-ਰਹਿਤ, ਪਤਲੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਜਿਵੇਂ ਉਡ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨੇਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਏ; ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ, ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਬੱਚੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਣ ਲਈ।" "ਜੋ ਚਾਹੋ, ਮੰਗੋ; ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਮਾਇਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੈਤਾਂ ਤਾਰਕ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ।" "ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ।" "ਸੀਕਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਬਲ ਤੇ, ਮੈਂ—" "ਇੱਕ ਐਸਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕਣ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਰ ਦਿੰਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ—" "ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਪ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਭੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ।" "ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਸ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨੂੰ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ, ਕਿਹਾ: "ਕੁਕਰਮੀ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਹੇ ਦਾਨਵ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਰੰਤ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।" ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਨਵ ਮਾਇਆ ਨੇ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ, ਕਿਲਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ—" "ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰੇ; ਬਾਕੀ ਅਭੈ ਰਹਿਣ।" "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਪ੍ਰਭੂ, ਪਿਤਾਮਹ, ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕ ਗਿਆ; ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਾਨਵ ਮਾਇਆ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ; ਪਰ ਮਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਦਾਨਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸੋਚਿਆ: "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਐਸਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਵਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣੀ ਸੀ?" "ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।