ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਵਰਣ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਜਲ-ਨਿਵਾਸ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਵਾਦਸ਼-ਕਿਰਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਅੱਠ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ ਕਾਲਾ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਸਵਰਭਾਨੂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਲੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੁਖ-ਦਰਦ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ virtuous ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸੋਨੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਕਤੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਸਕਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ। ਚੰਦ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਕਤੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਕਰ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਮਾਪ ਦਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਸਵਰਭਾਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ, ਜੋ ਚਕਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਹਨੇਰੇ-ਭਰਿਆ ਸਥਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਚੰਦ ‘ਤੇ ਸੰਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਤੋਂ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ‘ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜੀ ਸੰਧੀਆਂ ‘ਤੇ; ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਭਾਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੋਲਾ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚਕਤੀ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਕੇਤੁ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਸ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚਕਤੀ ਤੋਂ, ਬੁਧ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਸਾਰੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੂਪ ਬੁਧ ਦੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚਕਤੀ ਤੋਂ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਸੌ, ਚਾਰ ਸੌ, ਤਿੰਨ ਸੌ, ਦੋ ਸੌ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ—ਇਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਕਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤੀਖੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਾਤਵਿਕ। ਸੂਰਜੀ, ਅੰਗੀਰਸ, ਅਤੇ ਵਕ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਸੋਮਾ, ਸੂਰਜ, ਬੁਧ, ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਜਿੰਨੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੰਦ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ; ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬੁਧ, ਅਤੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਉਪਰ ਭਾਰਗਵ। ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਵਕ੍ਰਾ; ਵਕ੍ਰਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੂਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਾ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਹਰ ਗ੍ਰਹਿ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਚਕਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਪਰ-ਉਪਰ ਬਣੇ ਹਨ; ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਜਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਭੂ-ਖੰਡ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਜਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਠੋਸ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਗੋਲ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਲਣ ਲਈ ਬਣਾਏ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਹ ਉਜਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਸਹੀ ਗਿਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਸ-ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਜਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ?" ਸਭ ਨੇ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਜਾਦੂਗਰ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਗਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਲਾਇਆ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸੁਣੋ, ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ: ਮਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਜਾਦੂਗਰ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰੀ। ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੈਤ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ—ਉਸਦੇ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਯੁਨਮਾਲੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਰਕ, ਜੋ ਬੜੀ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਵਰਗੇ। ਦਾਨਵ, ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ, ਤਪ ਕਰਦੇ—ਸर्दੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸਹਿ ਕੇ। ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖੁੱਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਘਿਸਦੇ, ਫਲ, ਜੜ, ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ, ਜੋ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਜੋ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਸਾਫ ਅਤੇ ਗੰਦਲੇ ਪੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ।