ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੁਨਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਇੱਛਿਤ ਭੇਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਰਪ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਤੁਧਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਵਲਾਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤਕ ਲੀਡ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ, ਧਰਮ, ਸਵਭਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਜਵਲਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਪਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਕ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਚਮਕਦੇ, ਜਪਦੇ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਯਾ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਥਾਂ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੋਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ, ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਧਰਮ, ਠੰਡ, ਅਤੇ ਮੀਂਹ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਚੰਗੀ ਮੀਂਹ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ, ਮ੍ਰਦੁ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਵਿਆ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਈਆਂ ਪਾਣੀਆਂ, ਫਿਰ ਉਠਾਈਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਂਦੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਪੈਦਾਂ ਹੋਏ ਪੌਦੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਇਕ ਪਹੀਆ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰੀ, ਹੈਰਾਨ, ਤੇਜ਼ ਹਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਇਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਛੰਦ-ਰੂਪ ਹਨ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਟੱਲਤਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹਰੇ, ਅਟੱਲ, ਪੀਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹਨ—ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਘੋੜੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਾਹਦੇ ਹਨ; ਵਲਾਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੁਨਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਪੰਛੀਆਂ, ਪੰਖੀ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸਵਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਚੰਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਰਣਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਧ-ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਚੰਦ ਦਾ ਰਥ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਦੋ ਪਾਸੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਹਵਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਚਿੱਟੇ, ਉਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਦਸ ਦਿਵਿਆ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂ, ਰਥ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਵਾਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼੍ਰਵਾ ਨਾਮ ਦੇ ਘੋੜੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ; ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਸੰਖ ਦੀ ਚਮਕ ਉੱਤੇ ਵਾਹਦੇ ਹਨ। ਅਜਾ, ਤ੍ਰਿਪਥਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਵਾਜੀ, ਨਰਾ, ਹਯਾ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਸਪਤਧਾਤੁ, ਹੰਸਾ, ਅਤੇ ਵਿਯੋਮਮ੍ਰਿਗ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ ਦੇ ਦਸ ਘੋੜੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਵਾਹਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਮਾ (ਚੰਦ) ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਭਾਗ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਯਜਨ ਪੋਸਟ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਘਟਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਕਰਣ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਰੇਕ ਦਿਨ, ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਅੰਗੀਕਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਵਾਧਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਚੰਦ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ, ਪੂਰਾ ਗੋਲ ਚੰਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਭਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਤਕ। ਦੇਵਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ, ਮ੍ਰਦੁ ਅਤੇ ਅਮਰ, ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ (333) ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚਕ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਕਲਪ-ਕਲਪ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।