ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁਖੀ, ਵੱਡੇ ਰਥ-ਬਲ ਵਾਲੇ ਦੋ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੇਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਯਾਤੁਧਾਨ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਨਾਗ ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੰਭਕ, ਅਪਸਰਾ ਮੈਨਕਾ ਅਤੇ ਸਹਜਨਿਆ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹਾਹਾ ਤੇ ਹੂਹੂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਥੰਤਰਾ ਅਤੇ ਰਥਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁਖੀ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀ ਅਤੇ ਵਧਾ, ਜੋ ਯਾਤੁਧਾਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਾਰੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਗਿਰਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਏਲਾਪੱਤਰ, ਨਾਗ ਸ਼ੰਖਪਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਗ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਪ੍ਰਾਤਾ, ਰਥ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰੋਚੰਤਿ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਯਾਤੁਧਾਨਾ, ਹੇਤੀ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਤੇ ਤਾਵੁ, ਨਭਸਯ ਅਤੇ ਨਭਸ—all reside in the sun. ਪਤਝੜ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਜਨਯ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਦੇਵਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਸੇਣ, ਸੁਰੁਚਿ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾਗ ਐਰਾਵਤ, ਵਿਸ਼੍ਰੁਤ, ਧਨੰਜਯ, ਸੇਨਾਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਸੈਨਾਨੀ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਾਰਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾ, ਯਾਤੁਧਾਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਤਵੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇਮੰਤ ਰੁਤ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਗ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾਗ ਮਹਾਪਦਮ, ਕਰਕੋਟਕ, ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਸੇਣ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਪੂਰਨਾਯੁ ਅਤੇ ਗਾਯਨਾ, ਇਹ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਪਸਰਾ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ, ਗੰਧਰਵ ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤਾਰਕਸ਼, ਅਰਿਸ਼੍ਟਨੇਮੀ, ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਦ੍ਯੁਤਸੂਰਯ ਅਤੇ ਤਾਵੁ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਯਾਤੁਧਾਨਾ, ਸਹੇ ਅਤੇ ਸਹਸਯਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਤਵਸ਼ਟਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜਮਦਗਿਨਿ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾਗ ਕਾਦਰਵੇਯ, ਕੰਬਲ, ਅਸ਼੍ਵਤਰਾ, ਗੰਧਰਵ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਤੇ ਸੂਰ੍ਯਵਰਚਸ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਪਸਰਾ ਤਿਲੋਤਮਾ, ਰੰਭਾ, ਮਨੋਰਮਾ, ਗ੍ਰਾਮਣੀ, ਰਿਤਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੰਪੰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ-ਸੰਪੰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਗੁੰਥੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਮਨ-ਚਾਹੇ ਹਵਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਗ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਵਲਖਿਲ੍ਯਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਵੇਲੇ, ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਲੀਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤੇਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿਲਾਪ, ਧਰਮ, ਸਵਭਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤਿ ਜਗਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਘਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਜੀਵ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਯੁਗ, ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੇ, ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ; ਹਰ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਰਮ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਵਰਖਾ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਹਰ ਦਿਨ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੱਖਵਾਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਖਾ ਵਾਸਤੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਕਵ੍ਯਾ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਠਾਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ, ਪਿਤਰ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੀ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਇੱਕੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਟੱਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ (ਸੂਰਜ) ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਪੀਂਦਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਓਹ ਹਰੀ, ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ ਹਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਇਕ-ਪਹੀਆ ਰਥ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੱਤਾਂ ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਰਥ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹਰੇ, ਅਥਾਹ, ਪੀਲੇ ਘੋੜੇ—ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ—ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਹਰ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਸਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।