ਇਸ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੰਖ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਜਲ ਨੂੰ ਵਾਹਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕਾ ਨਾਮ ਪਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਡਰਾਉਣੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਮਰ ਪੰਖ ਯੁੱਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਟੁੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਖ ਉਸ ਅੰਡੇ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦ ਸੀ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ, ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ, ਸਵੈ-ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਪਜੇ; ਇਹੀ ਟੁਕੜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸਿਰਫ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਜਨਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਥੀ ਵੀ। ਹਾਥੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਅਜਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ—all ਇਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਮੂਲ—ਜਲ—ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਾਲਾ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ, ਪਰੀਵਾਹਾ ਨਾਮਕ, ਹਵਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਿਵਯ, ਅੰਬ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਜਲ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਥਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਪਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੂੰਦਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧੁੰਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਸ ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੁੰਡ੍ਰ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਰਖਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਫਿਰ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ, ਉੱਥੇ ਹਿਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਹਵਾ ਹਿਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਵਰਖਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਦੁਹਰੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਲਈ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਸੂਰਜ ਹੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਖਾ, ਗਰਮੀ, ਠੰਢ, ਰਾਤ, ਸੰਧਿਆ, ਦਿਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ—all ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸੂਰਜ ਜਲ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਜਲ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਲ ਧੂੰਏ ਬਣ ਕੇ ਇਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ, ਬੱਦਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ "ਬੱਦਲ-ਖੇਤਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਕਿਰਣਾਂ ਜਲ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਸਫੈਦ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫੈਦ ਬੱਦਲ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਜਲ, ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਉਤਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਵਰਖਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਗੜਗੜਾਹਟ ਹਵਾ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਮਿਹ" ਧਾਤ ਤੋਂ "ਮੇਘ" (ਬੱਦਲ) ਸ਼ਬਦ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਰ, ਵਰਖਾ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਹਵਾ, ਜੋ ਧ੍ਰੁਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਰਖਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚਲਣ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧ੍ਰੁਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਇੱਕ ਪਹੀਆ, ਪੰਜ ਡੰਡੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਧੁਰੀ, ਅੱਠ ਪਹੀਆਂ, ਇੱਕ ਘੇਰਾ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹੀਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਥ ਦਾ ਡੰਡਾ ਰਥ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਨਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਥ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਲੱਗ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦਿਵਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ-ਚਲਿਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ, ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ, ਇਹ ਰਥ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰਥ ਸਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਥ ਰਾਹੀਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਾਭੀ ਇੱਕ ਪਹੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਡੰਡੀਆਂ ਸਾਲ ਹਨ, ਘੇਰੇ ਛੇ ਰੁੱਤ ਹਨ। ਰਾਤ ਯੋਕ ਹੈ, ਧਰਮ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਠੱਡਾ ਖੜਾ ਹੈ; ਧੁਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਯੁੱਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੰਡ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਹੱਦ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ, ਅਤੇ ਪਲ ਹਨ; ਪਲਕ ਉਸ ਦੀ ਚਲਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੰਡਾ ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਧੁਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਹਨ; ਸੱਤ ਛੰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ—ਗਾਇਤਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਜਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ, ਪੰਕਤੀ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਿਕ। ਪਹੀਆ ਧੁਰੀ 'ਤੇ ਫਿਕਸ ਹੈ, ਧੁਰੀ ਧ੍ਰੁਵ 'ਤੇ; ਪਹੀਆ ਧੁਰੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਧੁਰੀ ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ। ਧੁਰੀ, ਪਹੀਆ ਸਮੇਤ, ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵਤਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਯੋਕ ਅਤੇ ਧੁਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਣਾਂ ਉਹ ਦੋ ਹਨ, ਪਹੀਆ ਅਤੇ ਯੋਕ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵਾਲੀਆਂ। ਇਸ ਰਥ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਕੁੰਭੀ ਦੇ ਪਹੀਆ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।