ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੌ ਅੱਸੀ ਚੱਕਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ: ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਠਵੰਜਾ ਯੋਜਨ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭ ਹਾਲਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਚੱਕਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸੂਰਜ ਚੱਕੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੱਕਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸੂਰਜ ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੁੰਭ ਦੇ ਚੱਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਅੱਠਾਰਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਤੈਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੱਕਾ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੁੱਠਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਹ ਸਥਿਰ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਓਹਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਲ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਕਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ। ਜਗਤ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਉਥੇ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਾੜ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਚਮਕਦਾਰ ਵੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਗੋਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ, ਤੇ ਤਾਰੇ—all ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਜਗਤ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਤੱਤ ਕਰਕੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਚਾਨਣ ਹੈ; ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੰ 'ਸੰਧਿਆ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਧਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਿਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਪਲ ਤੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਘਟਾਅ ਤੇ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਪਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ—ਸਵੇਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ ਉਸਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਪਲ 'ਪੂਰਵਾਹਨ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਂ 'ਅਪਰਾਹਨ' ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਅਪਰਾਹਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸੰਧਿਆ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਿੁਵਤ ਸਮੇਂ ਦਿਨ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨੂੰ। ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੀ ਹੱਦ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜਗਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਹ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਨ: ਸੁਧਾਮਾ, ਵੈਰਾਜਾ, ਕਰਦਮ (ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ), ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨਯ, ਕੇਤੁਮਾਨ, ਅਤੇ ਰਾਜਸ। ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੁਇਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਅਗਸਤਯ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ, ਜੋ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਗnihotra ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਖਣੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਥੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗੇੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ—ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਚਿਤਾ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ— ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਰਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਚਿਤਾ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।