ਇਹ ਵਰਨਨ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਯੁ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਉਥੇ ਨ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨ ਕੋਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨ ਇਰਖਾ, ਨ ਡਾਹ, ਨ ਡਰ; ਨ ਲਾਲਚ, ਨ ਧੋਖਾ, ਨ ਵੈਰ, ਨ ਮਮਤਾ। ਉਥੇ ਸੱਚ-ਝੂਠ, ਧਰਮ-ਅਧਰਮ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਕੋਈ ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ। ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਦੰਡ-ਵਿਦਿਆ, ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਉਥੇ ਨਹੀਂ; ਨ ਮੀਂਹ, ਨ ਦਰਿਆ, ਨ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ। ਪਰ ਉਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਸਦਾ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਸਮ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ। ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਸੇ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਵਾਧੂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ‘ਸਮੁੰਦਰ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਰਿਤੂਆਂ ਉਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ; ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਮੌਸਮ ਰਸਭਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਘਟਦਾ ਜਾਂ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਭਰਦਾ ਜਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਲਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਾਪ ਨਾ ਵਧਦਾ, ਨਾ ਘਟਦਾ—ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਅਤੇ ਪੱਖਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 115 ਅੰਗੁਲਾਂ ਤੱਕ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਨੂੰ ‘ਦਵੀਪ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਉਦਧਿ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ‘ਗਿਰਿ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ‘ਪਰਵਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਹੈ। ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਸ਼ਾਲਮਲਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਵੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੋਮੇਦ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਗੋਮੇਦ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਪਦਮਾਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਿੰਤੀਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾ ਚਲਣ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਯੁ, ਹਰ ਥਾਂ ਦੋਗੁਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਗੁਣੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਦਮ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਛੇ ਰਸਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵੱਡਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਾਜਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੋਲ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਚਾਨਣ ਵੀ ਹੈ, ਹਨੇਰਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੂਰਨ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਸਿਰਫ ਅਰਧ ਜਗਤ ਹੈ, ਬਾਹਰੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਥਾਮਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਚਮਕਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਥਾਮਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਗੋਲ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀ ਅਤੇ ਥਾਮਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਮਹੱਤਤੱਤ, ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ; ਮਹੱਤਤੱਤ ਨੂੰ ਅਨੰਤ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਥਾਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ, ਪਰਸਪਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਤੱਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਤੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਵਾ ਤੱਕ ਦੇ ਤੱਤ ਉਥੇ ਸੀਮਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੂਰਨ ਹਨੇਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਨਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਭਾਂਡੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਨਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਕੁਝ ਅੰਦਰ, ਕੁਝ ਬਾਹਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤੱਤ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਰਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।