ਮੁਨੀਆਂ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਸੱਤ ਪਰਬਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਆਂਗਾ। ਕੁਮੁਦ ਪਰਬਤ ਦਾ ਖੇਤਰ 'ਸ਼੍ਵੇਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨਾੜਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ 'ਲੋਹਿਤ' ਵੀ ਹੈ। ਵੇਣੁਮੰਡਲਕਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਲਾਹਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 'ਜੀਮੂਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਡ੍ਰੋਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 'ਹਰੀਕ' ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 'ਲਵਣ' ਨਾਮ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਗਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 'ਕਕੁਨ' ਜਾਂ 'ਧ੍ਰਿਤਿਮਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮਹੀਸ਼' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਭਾਕਰ' ਵੀ ਹੈ। ਕਕੁਦਮਿਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 'ਕਪਿਲ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ 'ਧੂਤਪਾਪਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਯੋਨੀ' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਨਦੀ 'ਸੀਤਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਨਿਸ਼ਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ 'ਪਵਿਤ੍ਰਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ 'ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਣਾ' ਹੈ। ਚੌਥੀ 'ਹਲਾਦਿਨੀ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚੰਦ੍ਰਭਾ' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਵੀਂ 'ਵਿਦ੍ਯੁੱਚਾ' ਹੈ, 'ਸ਼ੁਕਲਾ' ਵੀ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ 'ਪੁੰਡਰਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਵਿਭਾਵਰੀ' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਵੀਂ 'ਮਹਤੀ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਧ੍ਰਿਤੀ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਉਥੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਜੋ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੀਏ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਂਗ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਬਤ ਹਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਦੇਵਨ' ਪਰਬਤ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 'ਗੋਵਿੰਦ' ਪਰਬਤ ਹੈ। ਫਿਰ 'ਕ੍ਰੌਂਚ' ਪਰਬਤ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 'ਪਾਵਨਕ' ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਅੰਧਕਾਰਕ' ਪਰਬਤ ਹਨ। 'ਅੰਧਕਾਰਕ' ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 'ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਤ' ਪਰਬਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 'ਪੁੰਡਰੀਕ' ਮਹਾਂਪਰਬਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ-ਪਰਬਤ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: 'ਕ੍ਰੌਂਚ' ਦਾ ਖੇਤਰ 'ਕੁਸ਼ਲ' ਹੈ, 'ਵਾਮਨ' ਦਾ ਖੇਤਰ 'ਮਨੋਨੁਗ' ਹੈ। 'ਮਨੋਨੁਗ' ਤੋਂ ਅੱਗੇ 'ਉਸ਼ਣਾ' ਖੇਤਰ ਹੈ, ਫਿਰ 'ਪਾਵਨਕ' ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 'ਅੰਧਕਾਰਕ' ਖੇਤਰ ਹੈ। 'ਅੰਧਕਾਰਕ' ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 'ਮੁਨੀਦੇਸ਼' ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 'ਡੁੰਡੁਭਿਸ਼ਵਨ' ਖੇਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਵਧੇਰੇ ਗੋਰੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: 'ਗੌਰੀ', 'ਕੁਮੁਦਵਤੀ', 'ਸੰਧਿਆ', 'ਰਾਤ੍ਰੀ', 'ਮਨੋਜਵਾ', 'ਖਿਆਤੀ', 'ਪੁੰਡਰੀਕਾ' ਅਤੇ 'ਗੰਗਾ' — ਇਹ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਧੁੰਘੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਉਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲੀ-ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। 'ਸ਼ਾਲਮਲੀ-ਦਵੀਪ' ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਵੀਪ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਦੇ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਵੀਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਬਤ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, 'ਸੁਮਨਾ' ਹੈ। ਮੱਧਲੇ ਪਰਬਤ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਪਰਬਤ ਹੈ ਜੋ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਪਰਬਤ 'ਸਰਵਸੁਖ' ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਰਬਤ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਧੁਮੱਖੀ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਬਤ 'ਰੋਹਿਤ' ਹੈ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸੁਖਦਾਈ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ 'ਰੋਹਿਤ' ਪਰਬਤ 'ਰੋਹਿਣ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੌਜੂਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਥੇ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਬਦਲ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਠੰਢ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹ, ਨਾ ਚੰਨ, ਨਾ ਹੀ ਵੈਰ, ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੌਦੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਝਰਨੇ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਲਾਲਚ, ਨਾ ਮਲਕੀਅਤ। ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸੁਖੀ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਨ-ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸੋਭਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਅੰਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਵੀਪਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।