ਕੁਸ਼ਾਦਵੀਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੇਮਪਰਵਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਖਣਿਜ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਪਰਬਤ ਬਲਾਹਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚੋਟੀ ਕੁਹਲਣੀ (ਕਾਜਲ) ਦੇ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਯਤੀਮਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਪਰਬਤ ਡ੍ਰੋਣ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਲਯਕਰਣੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ। ਇਹ ਪਰਬਤ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਪਰਬਤ ਕਂਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਪਰਬਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਪਰਬਤ ਮਹੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮਹੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਪਰਬਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਕਕੁਦਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਗਲਮਈ ਪਰਬਤ ਜਾਣੋ। ‘ਮੰਦਾ’ ਉਹ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਬਤ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮੰਦਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਧਾਰ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਸ਼ਾਦਵੀਪ ਦੇ ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ (ਵਰਸ਼ਾਂ) ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਕੁਮੁਦ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਨਤਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਨਤਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਲੋਹਿਤਾ ਹੈ। ਵੇਣੁਮੰਡਲਕ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਨਾਮਿਤ ਹੈ। ਬਲਾਹਕਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਜੀਮੂਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪਤਾ ਹੈ। ਡ੍ਰੋਣ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਰਿਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਵਣ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਂਕਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਕੁਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਿਮਤ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਹੀਸ਼ਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮਹੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਕੁਦਮਿਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਪਿਲਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣੋ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂਤਪਾਪਾ ਅਤੇ ਯੋਨੀ, ਦੂਜੀ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾ, ਤੀਜੀ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਜਾਂ ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਚੌਥੀ ਹਲਾਦਿਨੀ ਜਾਂ ਚੰਦਰਭਾ, ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਦ੍ਯੁਚਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਛੇਵੀਂ ਪੁੰਡ੍ਰਾ ਜਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀ, ਅੱਠਵੀਂ ਮਹਤੀ ਜਾਂ ਧ੍ਰਿਤਿ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉੱਥੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਸ਼ਾਦਵੀਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾਦਵੀਪ ਨੂੰ ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦਵੀਪ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਘੇਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਵੀਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਕੁਸ਼ਾ-ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹੀਏ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਰਗਾ, ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਹਨ; ਪਹਿਲਾ ਪਰਬਤ ਦੇਵਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੋਵਿੰਦ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਾਵਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਹੈ। ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਤ ਪਰਬਤ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁੰਡਰੀਕ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰਸ਼-ਪਰਬਤ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਵਾਮਨ ਦਾ ਮਨੋਨੁਗਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸ਼ਣਾ, ਫਿਰ ਪਾਵਨਕ, ਫਿਰ ਅੰਧਕਾਰਕਾ। ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੁਨੀਦੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੁੰਦੁਭਿਸ੍ਵਨਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰੇ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ, ਕੁਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਨੋਜਵਾ, ਖਿਆਤੀ, ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਲਮਲੀ-ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ-ਦਵੀਪ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।