ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸੰਵਰਤਕ ਅੱਗ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਔਰਵ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਡਵਾਮੁਖ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਪਹਾੜ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵੰਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਉੱਥੇ ਲੁਕ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਸਮੇਂ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਥੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਖਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਉਮਰ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਇਹ ਖੰਡ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਘੇਰਾ-ਬੰਦੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡ ਨੂੰ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ, ਸੱਤ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪਹਾੜ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਨ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ। ਮਹਾਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰਤਨਾਕਰ ਆਦਿ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੰਡ ਦੇ ਉਲਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਲੂਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਵਿਆ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਨਹਿਰਾ ਪਹਾੜ ਉਦੇਯਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਬਦਲ ਵਰਖਾ ਲਈ ਉਠਦੇ ਅਤੇ ਖੁਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਡਾ ਜਲਧਾਰਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਚੰਦ੍ਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਥੋਂ ਉੱਤਮ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ ਪਹਾੜ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਡਾ, ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਮਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਮ ਰੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹੀ ਪਹਾੜ ਦੁੰਦੁਭੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਮਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੌਤ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੀ ਦੁੰਦੁਭੀ ਵਜਾਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਮਲਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵੰਡ ਕਰਦੀ ਖੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਸਤੁ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆੰਬਿਕੇਯਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਮਨਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ, ਵਾਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਆੰਬਿਕੇਯਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਭਰਾਜਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵਿਭਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੋਂ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਰ ਖੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਯਾ ਖੰਡ ਨੂੰ ਉਦਯਾ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਧਾਰਾ ਖੰਡ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ ਗਤਭਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਜਲਧਾਰਾ ਵਾਲਾ, ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਖੰਡ ਕੌਮਾਰਾ ਅਤੇ ਸੁਖੋਦਯਾ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮਾ ਪਹਾੜ ਦਾ ਖੰਡ ਅਨੀਚਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦਕਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਸੋਮਕਾ ਖੰਡ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਸੀਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਖੰਡ ਸੋਮਕਾ ਹੈ। ਆੰਬਿਕਾ ਦਾ ਖੰਡ ਮੈਨਾਕਾ ਅਤੇ ਖੇਮਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਕੇਸਰਾ ਪਹਾੜ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਵਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਖੰਡ ਵਿਭਰਾਜਾ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਸ਼ਾਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਖੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਗੰਗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੰਗਾ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਜਲ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹਨੂੰ ਮੁਨਿਤਪਤਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਵੀ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਨੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ। ਪੰਜਵੀਂ ਇੱਕਸ਼ੁ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਹੂ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਵੇਣੁਕਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਹਨ। ਸੱਤਵੀਂ ਸੁਕ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਗਭਸਤੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਖੰਡ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਦਰਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।