ਉੱਚੇ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦ ਨਾਮਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੰਬੂ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਦੀ ਵਿਚ ਜੰਬੂਨਾਦਾ ਨਾਮਕ ਸੋਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਯੋਦਾ ਝੀਲ ਨੀਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਪਯੋਦਾ ਤੋਂ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਝੀਲ ਉੱਤਰਮਾਨਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਗਿਆ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਕਾਂਤਾ ਨਦੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਯਾ ਹੈ, ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮਧਵੀ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਥੇ ਤਬੇਲੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਬਲਾਹਕ, ਰਿਸ਼ਭ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੈਨਾਕਾ ਵੀ। ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਲੂਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਸੁਮਹਾਨ। ਉੱਤਰ ਵਿਚ, ਚਕ੍ਰ, ਬਧਿਰਕ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਪਹਾੜ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ: ਜੀਮੂਤ, ਦ੍ਰਾਵਣ, ਮੈਨਾਕਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਪਵਤ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ; ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੈਨਾਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸੰਵਰਤਕ ਨਾਮਕ ਅੱਗ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਅੱਗ ਔਰਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਦਵਾਮੁਖਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੂਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਸਮੇਂ ਡੁਬਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ; ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚ, ਮੀਂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਸ਼-ਅੰਸ਼ ਵਿਚ ਸਿਹਤ, ਆਯੁ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਘੇਰਾ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਲੂਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਲੋਕ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਪਹਾੜ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਰਤਨਾਕਰ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੌੜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਲੂਣੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਡੂੰਘਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਹਾੜ ਉਦਯਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਬੱਦਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਾਸਤੇ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਡਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਦ੍ਰ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਨਾਮਕ ਭਾਰੀ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਸ 'ਤੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਵਤ ਪਹਾੜ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਡਾ, ਕਾਲਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਸ਼ਿਆਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਇਹੀ ਪਹਾੜ ਦੁੰਦੁਭੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਆਮ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਡੰਗ ਵਜਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਮਲਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਅਸਤੁ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮਕਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਲਈ, ਗਰੁੜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਂਬਿਕੇਯਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਮਨਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ 'ਤੇ ਵਾਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਆਂਬਿਕੇਯਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਭਰਾਜਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੋਂ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਭਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੋਂ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਸੁਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਠੀਕ ਠੀਕ ਅਨੁਸਾਰ। ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ; ਉਦਯਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਉਦਯਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਲਧਾਰਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਗਤਭਯਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਜਲਧਾਰਾ ਦਾ, ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਨਾਰਦ ਪਹਾੜ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੌਮਾਰਾ ਅਤੇ ਸੁਖੋਦਯਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਆਮ ਪਹਾੜ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਨੀਚਕਾ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਿਰ-ਸਥਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।