ਮਦਰਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ, ਕਥਾ ਇਉਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਦਰਾ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬਾਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਘ-ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸੋਹਣਾਪਣ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੋਹਣਾਪਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਮਦਰਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣ ਸੀ, ਪਰ ਸੋਹਣਾਪਣ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ। ਸੋਹਣਾਪਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮਦਰਾ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਏਰਾਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਦੀ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਤੇ ਤਰੰਗੀਲਾ ਸੀ, ਬਰਫ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ। ਨਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਿਮਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਦੀ, ਹੈਮਾਵਤੀ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਦਾ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁੱਖ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਨਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਿੱਟੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਠੰਢੀ, ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਹਣਾਪਣ ਕਦੇ ਵਧਦੀ, ਕਦੇ ਘਟਦੀ, ਸੋਮਰਸ ਵਰਗੀ ਮਨੋਹਰ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਨਚਦੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਨਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ, ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਾਲਾ ਰਾਹਿਤ। ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਜਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਭੰਵਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕੰਢੇ ਚੌੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਟਾਪੂ ਦੀ ਕਮਰ। ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੁਖ, ਚਿੱਟੀ ਫੇਨ ਦੀ ਚੁੰਨੀ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੇਨ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ, ਮਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭੌਹਾਂ ਵਾਂਗ ਤਰਦੀਆਂ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਕਪਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ, ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਇਲਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਥਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸੋਹਣਾਪਣ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਕੇਸਰ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈਂਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜੁੰਡ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਕਰ ਵੀ ਓਹਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਨਦੀ ਸਜੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ-ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗੀ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਗਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਕੇ, ਭੰਵਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭੰਵਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਤਪੱਸਵੀ, ਪਸ਼ੂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਚੰਨ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪੁਲਿੰਦਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਘਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੀਣ ਯੋਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਨਿਰਮਲ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੰਨਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਚੀ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ, ਚੰਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਿਮਪਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਠੰਢਾ-ਗਰਮ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਚੰਨ ਵਰਗੀ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਪਾਂਡੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉੱਡ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸੋਹਣਾਪਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਉਪਵਾਸ, ਤਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ-ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।