ਸ੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਪਰਵਤ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਅਜਹੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਅਤੇ ਠਹਿਰਾਉ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਨਾਰਦਨ! ਮੈਂ ਬੁਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਦ ਗਾਂ ਵੱਛਾ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਨ ਕਰਨ, ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਬੁਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਕੇਸ਼ਵ! ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸ ਰਾਜੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਸੁਣੋ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਇਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਵਜੋਂ ਸੀ, ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਾਨਵੰਤਰੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ? ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮਦ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਧਾਰਿਆ। ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨਮਨ (ਤੇਲ-ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਣ) ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਉਨਮਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਉਨਮਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹਰ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ। ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੀਮੇ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਏਰਾਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ। ਉਹ ਨਦੀ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਿਮਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਿਮਪਹਾੜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੇਮਾਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਵਧੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੀ ਆਸਰੇ, ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਿੱਟੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਠੰਢੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਧਦੀ ਘਟਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸੋਮ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ। ਠੰਢੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚਣ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚਾਈ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਾਲਾ ਘਾਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਘੁੰਮਦੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ, ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਅਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੌੜੇ। ਨੀਲੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਬਰਫੀਲੇ ਫੇਂਨ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਗਲੇ, ਤੈਰਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਕਮਾਨੀ ਭੌਂਹਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਸਤਕਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ, ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਕਮਲ-ਡੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ। ਉਥੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਦੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਧੋਇਆ ਗਿਆ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਕੇਸਰ ਵਗਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨਾਲ ਮਹਕਦੀ। ਉਸਦੇ ਛੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤਰੰਗਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਕਰ ਵੀ ਓਥੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਤਸਵ ਭਰੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗੇ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਹੇਮਾਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।