ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਨਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਪਾਰ, ਹਰਿਵਰਸ਼ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਵਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਹਾਰ ਚੁਨੀ ਹੋਈ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਮਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ; ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਐਨੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਜੰਬੂ ਵਿੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਬੂ ਵਿੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਜੰਬੂਦੀਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਦਾ ਉਚਾਈ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਮੁੜ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਾਦ ਨਾਮਕ ਸੋਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ-ਰਸ ਉਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਨਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗਹਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਖਾਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੱਠੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਅਪਣੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੇਮਕੂਟਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ—ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਤੈਂਤੀਸ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਜੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਪਹਾੜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ੍ਰਿੰਗਵਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਖੰਡ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਥਿਰ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਨਾਰਦਨ! ਮੈਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਧੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੱਚਾ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਦਾਨ ਕਰਨ, ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਿਰਗ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਂਡ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬੁੱਧਪੁਤਰ ਦੀ ਰੂਪ-ਕਥਾ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਸ ਰਾਜਾ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੁਣੋ ਕਿ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਮਦਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ ਪਰ ਸੋਹਣੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਮਦਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ? ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨਾਮਕ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਲਾਲਸਾ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਿਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੇਲ ਮਲ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਘਟ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਲ ਮਲ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੋਹਣੇਪਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਦਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਮ ਹੋਏ; ਹੁਣ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਸੋਹਣੇਪਣ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ। ਸੋਹਣੇਪਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮਦਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ; ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਮਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਆਪਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚਲਾ ਗਿਆ।