ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਭਦਰਕਾਰ, ਬਾਹਿਆ, ਸਹਪਟਚਰ, ਮਤਸ੍ਯ, ਕਿਰਾਤ, ਕੁਲਿਆ, ਕੁੰਟਲ, ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਵੰਤ, ਕਲਿੰਗ, ਮੂਕ ਅਤੇ ਅੰਧਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੋਵਰਧਨ, ਮੰਦਰ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਰੁੱਖ ਤੇ ਦਿਵਵਿਆ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਲਿਆਂਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਿਆ ਤੇ ਬੜਾ ਮਨੋਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਹਲਿਕ, ਵਾਟਧਾਨ, ਆਭੀਰ, ਕਾਲਤੋਯਕ, ਪੁਰੰਧਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਪਲਲਵ ਅਤੇ ਅਟਠਖੰਡਿਕ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧਾਰ, ਯਵਨ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ, ਮਦਰਕ, ਸ਼ਕ, ਦ੍ਰੁਹਿ, ਪੁਲਿੰਦ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਆਰਮੂਰਤਿਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਰਾਮਠ, ਕੰਟਕਾਰ, ਕੈਕੇਯ, ਦਸ਼ਨਾਮਕ, ਖੇਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਅਤਰੇ, ਭਰਦਵਾਜ, ਪ੍ਰਸਥਲ, ਸਦਸੇਰਕ, ਲੰਪਕ, ਤਲਗਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਉੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੂਰਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਮਦਗੁਰਕ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਪਰੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਪਲਵੰਗ, ਮਾਤੰਗ, ਯਮਕ, ਮਲਵਰਨਕ, ਸੁਹਮੋਤਤਰ, ਪ੍ਰਵਿਜਯ, ਮਾਰਗਵ, ਗੇਯਮਾਲਵਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਗਜੋਤਿਸ਼, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਵਿਦੇਹ, ਤਾਮਰਲਿਪਤਕ, ਸ਼ਾਲਵ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਗੋਨਰਦ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ: ਪਾਂਡਯ, ਕੇਰਲ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਕੁਲਿਆ। ਸੇਤੁਕ, ਸੁਤਿਕ, ਕੁਪਥ, ਵਜਿਵਸਿਕ, ਨਵਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹਿਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਲਿੰਗ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਕਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਐਸ਼ਿਕ, ਅਟਵਿਆ, ਸ਼ਬਰ, ਪੁਲਿੰਦ, ਵਿਂਧਯਪੁਸ਼ਿਕ, ਵੈਦਰਭ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਿਆ, ਸਿਰਾਲਾ, ਰੂਪਸ, ਤਪਸ, ਤੈਤਿਰਿਕ ਅਤੇ ਕਰਸਕਾਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਾਸਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਭਰੁਕਚ, ਸਮਹੇਯ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਕਚਿਕ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਨਰਤ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਵਿਂਧਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਮਲਵ, ਕਰੁਸ਼, ਮੇਕਲ, ਉਤਕਲ, ਆਉਂਦ੍ਰ, ਮਾਸ਼, ਦਸ਼ਰਨ, ਭੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਕ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਤੋਸ਼ਲ, ਕੋਸ਼ਲ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ, ਵੈਦਿਸ਼, ਤੁਮੁਰ, ਤੁੰਬਰ, ਪਦਗਮ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਧ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਅਰੂਪ, ਸ਼ੌਂਡਿਕੇਰ, ਵਿਤਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਵੰਤ ਇੱਥੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਨ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਔਖੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਪੰਧਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮੋਟਾ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਉਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਸਮੁਦਗਕ, ਤ੍ਰਿਗਰਤ, ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਖੰਡ ਅਤੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਸੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸੀਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ।" ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ: ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਖੰਡ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ।" ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਹਿ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਉਸਦਾ ਵਧੀਆ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਰੰਗੀਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਵਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੱਧ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ; ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਬੂ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਡੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਉਮਰ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਸਦੀਵੀ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਰਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਹਰਿਵਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।