ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ ਕਿ ਹੇਮਕੂਟ ਪਰਬਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਇੱਕ-ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਘੱਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਵਾਨ ਪਰਬਤ, ਜੋ ਉਸੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਇੱਕ-ਵੀਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟ ਪਰਬਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਹਿਮਾਵਾਨ ਪਰਬਤ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਪਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਾਪੂ ਦੀ ਗੋਲ ਆਕਾਰਤਾ ਕਰਕੇ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤਿਤਾ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਇਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸੇਬੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਉੱਚੇ, ਢਲਵਾਂ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਰਫੀਲਾ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧ ਤੱਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਵਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੀਲਾ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਮਯਕ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਯਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਵేతਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਿਰਣਯਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣਯਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਸ਼ਾਕੰਕੁਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ਿ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਧਨੁਸ਼ (ਕਮਾਨ) ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਲੰਮੇ ਖੇਤਰ ਵਿਉਂਤਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਯਜ੍ਯ-ਵੇਦੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹਾਨ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਰਬਤ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਬਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਯਵਾਨ ਨੀਲਾ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਬਤੀਹ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਪਰਬਤ-ਸ਼੍ਰੰਖਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਇਹ ਸਫੈਦ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੀਲਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੰਬੀ ਦੇ ਪਰਾਂਵਾਂ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਾਲ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਬਤ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ, ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਘੇਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਬਤ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ’ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ—ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉਥੇ ਮੰਦਰ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਵਿਪੁਲ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰਸ਼੍ਵ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਰੁਣੋਦਾ, ਮਾਨਸ, ਸਿਤੋਦਾ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਭਦ੍ਰ ਕਦੰਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਵਿਪੁਲ ਉੱਤੇ ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਅਮਰਗੰਧਿਕਾ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਂਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੇਤੁਮਾਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਾਲਾਨਲ ਨਾਮ ਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਜੈਕਫਰੂਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਲੋਕ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਯਵਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੂਰਬੀ ਗੰਧਿਕਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਚੌਂਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਸੌ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਮਨੋਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਭਦ੍ਰਮਾਲਾ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਕਾਲਾਮਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗੇ, ਸਰੀਰ ਚੰਦਨੀ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ—"ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ?" ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸੇ, ਉਥੇ ਰਮਣਕ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ ਲੋਕ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਬਤ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤਿਤਾਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈਆਂ।