ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਾਪੂਆਂ—ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ—ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ-ਮਾਪੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਕਲਪਨੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਂ ਅਤਿ-ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਕਲਪਨੀਆ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਗੁਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਛੇ ਪਹਾੜੀ ਕਟਕ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹਿਮਵਤ (ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਹੈ), ਹੇਮਕੂਟਾ ਅਤੇ ਹੇਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਮੇਰੂ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਚੌਕ ਵਰਗਾ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਬੰਨਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪਰੋਖ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਇਹ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ ਵਰਨਤਾ ਮੰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਪੱਤੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਨਤਾ ਨਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਰਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਨੀਲਾ, ਬੈਰਲ ਦਾ, ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾ-ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਵਿਚਕਾਰ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਮੇਰੂ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਰਚਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਇਥੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਕਟਕ ਹਨ; ਹਰ ਕਟਕ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨੀਲਾ, ਨਿਸ਼ਧਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਘੱਟ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹੇਮਕੂਟਾ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਾਮਿਤ ਹਨ; ਰਿਸ਼ਭਾ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟਾ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ-ਬਾਰ੍ਹਾ ਘੱਟ ਹੈ; ਹਿਮਵਾਨ ਉਸੇ ਤੋਂ ਇਕ-ਵੀਹਵਾਂ ਘੱਟ ਹੈ; ਹੇਮਕੂਟਾ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਅਠੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤਕ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ; ਟਾਪੂ ਦੀ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਕਰਕੇ ਘਟਾਅ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਉੱਤਰ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਵਸਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਕਠਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਹੇਮਕੂਟਾ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧਾ ਤਕ ਹਰੀਵਰਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਵਰਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਮਯਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਰਮਯਕਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਣਯਕਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਸ਼ਾਕੰਕੁਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੋ। ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਧਨੁ ਵਾਂਗ, ਚਾਰ ਲੰਬੇ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਮੱਧਲਾ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਰਚਾ ਦਾ ਦੱਖਣ ਅੱਧਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਚਾ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅੱਧਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੂ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਹੈ; ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਹਾੜ ਉਭਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਕ ਬਤੀ-ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਾਲਯਵਾਨ ਨੀਲਾ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧਾ ਤਕ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਧਮਦਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਬਤੀ-ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਕਟਕਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਚਤੁਰ-ਭੁਜੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਹਨ: ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟਾ, ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਪੀਲਾ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਭੌਂਏ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਲਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਰਾਜ-ਧਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਘੇਰਾਈ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਚਾਰ ਖੇਤਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।