ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਣੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਇਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਰਲਯ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਰ ਜੀਵ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਾਂਗ ਸਾਂਭ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ; ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ "ਅਲਵਿਦਾ" ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟਾਪੂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਧਰਮਕ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਗਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਸੱਚਾ, ਵਚਨਬੱਧ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਯਜਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਖਰਚਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਗਰੀਬ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ; ਤੂੰ ਮੁੜ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉੱਚੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵੱਲ ਜਾ; ਅੱਜ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਏਂਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਨੰਦਿਸ਼ਾ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿੰਨੇ ਮਹਾਦੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਵੀ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਾਪ ਤੇ ਗਤੀ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਇੱਥੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਕਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਲ ਦੇ ਪਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਚੱਕਰ, ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖਣਿਜ ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਛੇ ਪਹਾੜੀ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਹਿਮਾਵਤ (ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਰਫੀਲਾ), ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਹੇਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਾਧ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਚੌੜਾ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੌਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਚੌਰਸ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤਮਾਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।