ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਭੋਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਫਿਰ ਉਹ ਚਮਤਕਾਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਪਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜੇ। ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਯੋਗ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਜਦ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣ ਲਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਭੋਗ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਵਾਂ ਆਦਿ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਨ, ਕਿਵੇਂ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਗਾਵਾਂ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ, ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਉਤਥਾਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਥਾਂ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਗਾਂ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਛੁਪਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੜਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ, ਧਰਮ, ਦਾਨ, ਸਚ-ਝੂਠ, ਅਸਤੀ-ਨਾਸਤੀ ਦੇ ਫਲ ਬਤਾਏ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮੀਸ਼, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗੋਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਿੰਧੁ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਗਯਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਅੱਗ ਦੇ ਚੌਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਜਠਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਵਾ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਗੰਗਾ ਹੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਕਾਂਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵਤਾਰਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਭੋਗਵਤੀ ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਚੌਕ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵੇਦ ਤੇ ਯਜਨਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਰਾਜੇ ਵੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ: ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਖੇਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਜਾਣ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ; ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕਨ ਵਿਚ ਜਾਂ ਭਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਧਰਮਮਈ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਜਾਤਿ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਤੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਠੀਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ; ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਖ ਤੇ ਦਾਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਜ, ਯੋਗ, ਸਾਂਖਯ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਪਾਏ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।