ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਤੀਰਥ ਨਿਰੰਜਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨੀ ਜੀਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁਤਰ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ; ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹਰ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ, ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ—ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੋਮਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਉੱਥੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਦੇਵ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਭੋਗ—ਤੂੰ ਘੱਟ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞੇ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਸੁਣੀ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ, ਨਾ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ— ਉਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਮਰਨ ਤੇ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਾਨ-ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ 'ਚ, ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਾਕਈ ਵਡਿਆਈਯੋਗ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤੂੰ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਦਾਨੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਕਿ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ, ਗਾਂਵਾਂ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉੱਤਰਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀਪਤੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਚੁਪ ਚਾਪ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਨੀ ਭੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਕਰਮਾਂ 'ਚ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਂ ਯੋਗ, ਧਰਮ, ਦਾਨੀ, ਅਤੇ ਸੱਚ-ਝੂਠ, ਅਸਤਿਤਵ-ਅਨਸਤਿਤਵ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੁੜ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮਿਸ਼ਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗੋਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਿੰਧੁ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਗਯਾ, ਚਿਤਰਕਾ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਧਿ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ— ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਹੋਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹਨ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਅੱਗ ਦੇ ਵੇਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਸਭ ਗੰਗਾ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਕੰਬਾਲਾ, ਅਸ਼ਵਤਾਰਾ, ਭੋਗਵਤੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਵੇਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।