ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਤਰ ਗਿਆ। ਹੇ ਮুনি, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਫਲ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮਿਆ ਕੀ ਹੈ? ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।” ਮੁਨਿ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜਲ ਪੀੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਡੁੱਬੀ ਲੈਣ ਤੇ ਜਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਮੁਨਿ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, “ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਅਗਨਿ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਨਰਕ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਗਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਨਿਰੰਜਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਸਿੱਧਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਵੱਡੇਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਪ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਮੁਨਿ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ, ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੋਮਤੀਰਥ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦੀ ਹੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਮਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਇੱਛਤ ਭੋਗ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਦ-ਮੱਤ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਛੱਡੇ ਹੋਏ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਹਨ।” ਮੁਨਿ ਜੀ ਨੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਧੀਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌਂਖਾ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਰੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਅਣ-ਬ੍ਰਹਮ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਐਸਾ ਹੀ ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਸੁਣ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਜੋਗ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਾਸ? ਦਾਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਦਿ; ਪਰ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?” ਮੁਨਿ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਨ, ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਗਾਂ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਗਾਂ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚੁਪ ਚਾਪ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਥੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨੀ ਹਨ; ਐਸੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ, ਜੋਗ, ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੜੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।