ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਥਾਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚ ਦੇਵੇ ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਰਾਜ਼ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਿੱਤ ਨ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੀਰਥ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਪਰਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਤੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਤਰ ਗਿਆ; ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਤੇਰੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਗੰਗਾ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਚੱਲੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਨ੍ਹਾਵਣ ਤੇ ਪੀਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਅਗਨਿ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਤੀਰਥ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਨਰਕ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਦਿੱਤਿਆ ਦਾ ਨਿਰੰਜਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਕਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਫਲ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ; ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ: ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਥ—ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਚੱਜੇ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੋਮਤੀਰਥ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਨੈਮੀਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦੀ ਹੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਣਮਾਪ ਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਸੁਖ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਘੱਟ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ, ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖੀ ਤੇ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਦੂਜਾ ਉੱਥੇ ਉੱਦਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ— ਉਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੇ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।