ਸੁਣੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਮਲ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਜਿਸ ਥਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਮਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਥਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਪਤਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਥਾਂ: ਗੰਗਾਦਵਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੰਗਮ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੋ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗਿਰੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਤੀਰਥ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ; ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ; ਪਰ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫਿਰ ਸੁਣੋ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਟ 'ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਪੁੰਨ ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਸਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਥੋਂ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਵਰਨ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਠ ਸਹਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਠ ਕਰੋੜ ਨਦੀਆਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਲੱਖ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਪਤਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਹੂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਥੋਂ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ, ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਉਥੋਂ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਨ ਹੋਤ੍ਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਸਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਥੋਂ ਪਤਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਟ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ 'ਣ ਮੁਕਤੀ' ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ, ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਿਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਸੁਣੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ: ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਪਾਹਜ ਨਹੀਂ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਗ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਸ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਦਸ ਉਤਰਵਜ ਨੂੰ ਤਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਧਰਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਸੁਣੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।