ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ! ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਤ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ’ ਕੁਆں ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਰਹੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਪੂਰਬ, ‘ਹੰਸਪ੍ਰਪਤਨਾ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੰਸਪਾਂਡੁਰਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਛੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦੈਵ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਪੈਜਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਗਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ, ਸਯੰਮ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਦਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੁੰਦਰ, ਧਨਵਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭੋਗਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰ, ‘ਦਸ਼ਾਅਸ਼ਵਮੇਧਕ’ ਨਾਮਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਨਿਪੁੰਨ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੰਨਿਆ ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ; ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਥਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ: ਗੰਗਾਦਵਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗਮ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸ਼ੁਭਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੁਭ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗਿਰ ਕੇ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਨੈਮੀਸ਼ਾ’ ਤੀਰਥ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ; ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ‘ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ’; ਪਰ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਸੁਣੋ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ‘ਮਾਨਸਾ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਪੁੰਨਿਆ ਗਾਂ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੰਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਸ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰਾਜਸੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਠ ਕਰੋੜ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਪੁੰਨਿਆ ਲੱਖ ਗਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯਗਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੋਗ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।