ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹਿ-ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਸਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਅਬੋਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿੱਥੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹਿ-ਯਜਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ, ਰੋਗ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਯਜਨਾ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੱਖ-ਆਹੁਤੀ ਯਜਨਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੱਖ-ਆਹੁਤੀ ਯਜਨਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਬਾਰਹ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵ-ਗ੍ਰਹਿ ਯਜਨਾ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਦੇਵ-ਯਜਨਾ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੁੱਲ, ਕਮਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਉਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਰੰਗ, ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ, ਸਫੈਦ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਫੈਦ ਰਥ ਤੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਉਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਲ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਰਛਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਗਦਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸਫੈਦ ਵਾਲ, ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਉਣ। ਬੁਧ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਰਨਿਕਾਰਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ, ਗਦਾ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆ ਵੀ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਸਫੈਦ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਵਰਦਾਨ, ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਲਸ਼। ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਨੀ, ਨੀਲਮ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਰਦਾਨ, ਗਿਦ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼। ਰਾਹੂ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ, ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਰਦਾਨ, ਨੀਲੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੈਠਾ। ਕੇਤੂ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਦੋ ਬਾਂਹ, ਗਦਾ, ਵਿਕੜੇ ਚਿਹਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਦ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ, ਆਪਣੇ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਉਠੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ 108 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੀਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ, ਵਾਕ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਤਪस्या, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਇਹ ਧਰਮ, ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨੰਦੀ ਹੈ — ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਆਚਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਕਸਮਾਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਨਾਰਦ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਆਚਰਨ ਦੱਸੋ।” ਨੰਦੀ ਕੇਸ਼ਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਆਚਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।” ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਇਕ ਵਾਰ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਲਦ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਖਾਣਾ। ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਜਪ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਾਫ ਕਮਲ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਪੈਰਾਂ ਤੇ “ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”, ਸਿਰ ਤੇ “ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”, ਅੱਖਾਂ ਤੇ “ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”, ਮੱਥੇ ਤੇ “ਹਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”। ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ “ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ”, ਗਲੇ ਨੂੰ “ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ”, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ “ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ”, ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ “ਵਾਮਦੇਵ”। ਦਿਲ ਨੂੰ “ਅਘੋਰਾ ਦੇ ਦਿਲ”, ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ “ਤਤਪੁਰੁਸ਼”, ਪੇਟ ਨੂੰ “ਈਸ਼ਾਨ”। ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ “ਅਨੰਤਧਰਮ”, ਕਮਰ ਨੂੰ “ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਵਰੂਪ”, رانਾਂ ਨੂੰ “ਅਸੰਗ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਿੰਘ”। ਗੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ “ਅਸੀਮ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮਾਲਕ”, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਨੂੰ “ਮੁਖੀ”, ਟਖਿਆਂ ਨੂੰ “ਆਕਾਸ਼ ਸਵਰੂਪ”। ਵਾਲ ਤੇ ਪਿੱਠ ਨੂੰ “ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਵਰੂਪ”, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਲਦ, ਕਲਸ਼, ਸਫੈਦ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ। “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ, ਘੀ ਖਾ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਣਾ। ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੌਨ ਰਹਿ ਕੇ ਖਾਣਾ; ਐਸਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਰਨਾ। ਹਰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਚਰਨ ਸੁਣੋ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਾਠ: “ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਰਵੀਰਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”, “ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਥਾਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”, “ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”, “ਭੀਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਗੋ-ਮੂਤਰ, ਗੋ-ਮਲ, ਦੂਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ — ਇਹ ਗੋ-ਪੰਚਕ, ਫਿਰ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤੇ, ਕਪੂਰ, ਅਗਰੂ, ਜੌ, ਕਾਲਾ ਤਿਲ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਖਾਣੀ। ਮੰਦਾਰਾ, ਮਾਲਤੀ, ਧੱਤੂਰਾ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ, ਮੱਲਿਕਾ, ਪਾਟਲਾ, ਅਰਕ, ਕਦੰਬ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਾ, ਕਮਲ — ਇਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਹਿ-ਯਜਨਾ, ਗ੍ਰਹਿ-ਰੂਪ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਉਤਸਵ, ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।