ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੜ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ-ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਇੱਕ ਬਲਦ ਹੈ, ਜੋ ਨੰਦੀ ਹੈ—ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਏ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ ਦੱਸੋ।" ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਵਚੌਦਸ ਦੀ ਆਚਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸੋਧਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੱਖ ਹੋਮ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕੋਟੀ ਹੋਮ ਇਸ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹ ਯਜਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਅੱਠ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਕੋਟੀ ਹੋਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਟੀ ਹੋਮ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਜਣਨ-ਹੱਤਿਆ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਨਵਗ੍ਰਹ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸ਼ੀਕਰਨ, ਮਾਰਣ, ਉਚਾਟਨ ਆਦਿ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਛਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਚਾਟਨ ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਵੇਦੀ ਗੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਘੇਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਵਿਟ ਹੋਵੇ। ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਗਵ-ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਅਗੁਰੂ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤੇ ਤੇ ਕਮਲ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸੁਮਿਤ੍ਰਿਆ ਨ ਆਪਾ ਓਸ਼ਧਯ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤੇ ਤੇ ਕਮਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਇੱਥੇ, ਨਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਜਲ-ਕਲਸ਼ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ; ਸਾਰੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਗ੍ਰਹਸਥ ਨੇ ਸਫੇਦ ਫੁੱਲ ਤੇ ਸਫੇਦ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ, ਵਧੀਆ ਸਫੇਦ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਫੇਦ ਗਾਂ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਾ ਵਿਰੋਧੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਵਨ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਰ ਤੇ ਮਾਰਣ ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਤਿਕੋਣੀ ਅੱਗ ਦੀ ਵੇਦੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੋ ਹੱਦਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਕੋਨੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹਥੇਲ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਉੰਗਲੀਆਂ, ਲਾਲ ਪੱਗ ਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਭਾਂਡੇ ਲਾਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਬਾਂਏ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਫੜ ਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ। ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ 'ਹੁੰ ਫਟ' ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਹਾਥੀ-ਮਾਰਣ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸਤਰਾ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਰੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਣ। ਗ੍ਰਹ ਯਜਨਾ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਰ ਜਾਂ ਮਾਰਣ ਕ੍ਰਿਆ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਥੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹ ਯਜਨਾਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਟਲ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹ ਯਜਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਰੋਗ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੱਖ-ਹਵਨ ਰਸਮ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੱਖ-ਹਵਨ ਰਸਮ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਵਗ੍ਰਹ ਯਜਨਾ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਦੇਵਯਜਨ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰ, ਕਮਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸੱਤ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਨੂੰ ਸਫੇਦ, ਸਫੇਦ ਵਸਤ੍ਰ, ਸਫੇਦ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਫੇਦ ਵਾਹਨ ਤੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਲ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸਫੇਦ ਵਾਲ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਧ, ਪੀਲੇ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ, ਗਦਾ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਸਫੇਦ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸਟਿਕ, ਵਰਦਾਨ, ਜਪਮਾਲਾ ਤੇ ਜਲਕਲਸ਼ ਨਾਲ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਨੀ, ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਰਦਾਨ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਤੀਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ। ਰਹੂ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ, ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਰਦਾਨ ਤੇ ਨੀਲੇ ਸਿੰਘ-ਆਸਨ ਤੇ। ਕੇਤੂ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਗਦਾ, ਵਿਅੰਗ ਚਿਹਰਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿੱਧ-ਆਸਨ ਤੇ, ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਮਕਟਧਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਉਪਕਾਰਕ, ਆਪਣੇ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ 108 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।