ਇਹ ਕਥਾ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਵਨਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਉਰਜਾ ਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਉਕੁਰੁੰਡਿ, ਦਾਲਭਿਆ, ਸ਼ੰਗਾ, ਪ੍ਰਵਹਣ, ਸ਼ਿਵ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸਸਮਿਤਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਤਾਮਸਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ, ਪෘਥੁ, ਅਗਨਿ, ਅਕਪੀ ਅਤੇ ਕਪੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਲਪਧੀ ਅਤੇ ਧੀਮਾਨ ਦੋ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਾਮਸਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਮਸਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਲਮਸ਼, ਧਨਵੀ, ਤਪੋਮੂਲ, ਤਪੋਧਨ, ਤਪੋਰਤੀ, ਤਪੱਸਿਆ, ਤਪੋਦਯੁਤੀ ਅਤੇ ਪਰੰਤਪਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਤਪੋਭਾਗੀ ਅਤੇ ਤਪੋਯੋਗੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸੇ ਪੁੱਤਰ ਤਾਮਸਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾ, ਰੈਵਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ, ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਸੋਮਾਪਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਹਿਰਣਯਰੋਮ ਅਤੇ ਸਪਤਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਭੂਤਰਜਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਅਰੁਣ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਨਵਾਨ ਹਵਿਆ, ਕਪੀ, ਯੁਕਤ, ਨਿਰੁਤਸੁਕ, ਸਤੱਵਾ, ਨਿਰਮੋਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਗੁਣ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੈਵਤ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ—ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ, ਨਾਦ ਆਦਿ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਛੇਵੇਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਅਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਲੇਖਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਿਭੂ ਅਤੇ ਰਿਭਾ ਆਦਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਰੁਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾ, ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਸ਼ਯਪ, ਗੌਤਮ, ਭਰਦਵਾਜ ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਵਸੁ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਹਨ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਜੀਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾ, ਸਾਵਰਣੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਨ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਰਾਮ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਯਵਸਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵਸ਼ਟੀ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਚਰਿਸ਼ਨੁ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਸੁਮਤੀ ਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਸਾਵਰਣੀ ਮਨੁ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਰੌਚਯ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੁਚਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੌਚਯ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੌਤਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਮਨੁ ਬਣੇਗਾ। ਫਿਰ, ਮੇਰੂਸਾਵਰਣੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਨੁ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਤ, ਰਿਤਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁਆਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ, ਦਾ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਜੋ ਚਲਦੀ ਅਤੇ ਅਚਲ ਹੈ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਜੁੜਦੀ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਉਹ 'ਗਉ' ਕਿਉਂ ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅੰਗ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਦੀ ਧੀ ਸੁਦੁਰਮੁਖਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੇਨ ਸੀ। ਵੇਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਗੜਿਆ। ਉਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਗੜਣ ਤੋਂ ਮਲੇਛ ਜਾਤੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਕਾਜਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ, ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੱਜਣ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ, ਗਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਤਨ ਜੜੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੀ ਪృਥੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਦ ਪਾਠ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਯਜਨਾ, ਨਾ ਧਰਮ, ਤਾਂ ਪృਥੁ ਨੇ, ਅਪਾਰ ਬਲ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਚੁਕਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ। ਤਦ ਧਰਤੀ, ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ, ਧਧਕਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਇਕ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?