ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਵਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਬਛੜੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਛੜਾ ਵੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਗਾਈ ਚਾਰ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਛੜਾ ਇੱਕ ਮਾਪ ਦਾ। ਜੇ ਦੋ ਮਾਪ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਾਈ ਮਧਯਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਛੜੇ ਦਾ ਭਾਰ ਅੱਧ ਮਾਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚੌਥਾਈ ਮਾਪ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਘਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਈ ਤੇ ਬਛੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਖਾਂ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਇਖ (ਗੰਨੇ) ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਧਾਗਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓੜਣ ਲਈ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕੰਬਲਾਂ, ਗਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪਿੱਠਾਂ ਲਈ ਤਾਮੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਯਕਪੁੱਛੀ ਵਾਲੀ ਰੋਈ। ਭੌਂਹਾਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ, ਥਣਾਂ 'ਤੇ ਮੱਖਣ, ਪੂੰਛ ਲਈ ਕਪਾਹ, ਦੁੱਧ ਦੁਹਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਕਾਂਸੀ ਦੇ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਖੁਰਾਂ 'ਤੇ ਚਾਂਦੀ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ, ਨੱਕ ਲਈ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਤਰ। ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਗਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤਿ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ। ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਜੀ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ। ਜੋ ਵਿ्णੂ ਜੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਸਵਾਹਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਗਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਘਰ繁ਤੀ ਲਿਆਉਣ। ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਇਹ ਸਭ ਗਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੈਨ। ਗਾਈ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਧਾ, ਹਵਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਵਾਹਾ, ਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾਂਤਿ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਗਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਦਸ ਗਵਾਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲੀ ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਈ, ਦੂਜੀ ਘੀ ਦੀ, ਤੀਜੀ ਤਿਲ ਦੀ, ਚੌਥੀ ਪਾਣੀ ਦੀ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਗਾਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ, ਸੱਤਵੀਂ ਚੀਨੀ ਦੀ, ਅੱਠਵੀਂ ਦਹੀਂ ਦੀ, ਨੌਵੀਂ ਰਸ ਦੀ, ਤੇ ਦਸਵੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ। ਜਿੱਥੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਓਥੇ ਮਟਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਢੇਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਈ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਜਾ ਮੱਖਣ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਗਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਈ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਹਨ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਯਜਨ ਦਾ ਪੂਰਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਈ ਦਾ ਦਾਨ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਸੰਕਰਾਂਤੀ, ਵਿਸ਼ੁ, ਸ਼ੁਭ ਸੰਯੋਗ, ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਦਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ, ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਈ ਆਦਿਕ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿ्णੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉਹ ਸੁਖ, ਚਿਰ ਆਯੁ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਵਿ्णੂ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਪੀੜ ਜਾਂ ਅਸੁਭਾਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜੋ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ繁ਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਅੱਗੇ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਾਦਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਮੁਰਾ ਨਾਸ਼ਕ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਖਦਾ ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—"ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੀ ਉਸ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਭਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੈ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—"ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੇਰੂ ਦਾਨ ਬਤਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਵੇਦਾਂ, ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਾਜ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਦੂਜਾ ਨਮਕ ਦਾ, ਤੀਜਾ ਗੁੜ ਦਾ, ਚੌਥਾ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਤਿਲ ਦਾ, ਛੇਵਾਂ ਰੂਈ ਦਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਘੀ ਦਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦਾ, ਨੌਵਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ, ਤੇ ਦਸਵਾਂ ਚੀਨੀ ਦਾ ਪਹਾੜ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੰਕਰਾਂਤੀ, ਵਿਸ਼ੁ, ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ, ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਅਮਾਵੱਸ, ਵਿਆਹ, ਤਿਉਹਾਰ, ਯਜ, ਜਾਂ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਤੇ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਤੇ, ਅਨਾਜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਪਹਾੜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਥ, ਮੰਦਰ, ਗਉਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿਚ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਢਲਾਅ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੁਖ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੌਰਸ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲੀਪੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਸਦੇ ਉਪਪਹਾੜ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਪ ਅਨਾਜ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮਧਯਮ ਪੰਜ ਸੌ ਦਾ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਤਿੰਨ ਸੌ ਮਾਪ ਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਵਾਂ ਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ, ਸੁਖ,繁ਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।