ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਜਲਪ੍ਰਲਯ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਤ्सਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਧਰਮੀਕ ਰਾਜਾ ਮਨੁ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਪसीਨੇ, ਅੰਡਿਆਂ, ਅੰਕੁਰਾਂ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜੀਵਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਅਸਹਾਇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨੌਕਾ ਝੁਲਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲ਼-ਪਿਤਾ ਬਣੇਂਗਾ। ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਤੂੰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਾਜਾ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣੇਂਗਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮੇਰੀ ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?” ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅੱਜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਕਾਲ ਆਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚਣਗੇ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲੱਗਣਗੇ, ਤਦ ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭਿਆਨਕ ਕਿਰਣਾਂ ਅੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਅੰਬਰ ਵਰਗ ਅੰਗਾਰੇ ਵਰਸਾਉਣਗੀਆਂ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਔਰਵ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉੱਠੇਗੀ, ਸਤਲੋਕ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼-ਅੱਗ ਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਅੱਗ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਸੁਆਹ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਤਪੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤਾਰੇ—all ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ, ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਦਲ—ਸੰਵਰਤ, ਭੀਮਨਾਦ, ਦ੍ਰੋਣ, ਚੰਡ, ਬਲਾਹਕ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪਤਾਕਾ, ਅਤੇ ਸੋਣ—ਅੱਗ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਜਲ-ਪ੍ਰਲਯ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਇਕੋ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੂੰ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ; ਮੈਂ ਮਤ्सਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੜ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਵੀ ਤੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕ ਬਚੇ ਰਹੋਗੇ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ, ਮਹਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਤਰਕਾਲੀਨ ਸੰਹਾਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ। ਜਦ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੇਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਦ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਮਨੁ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਵੱਡੀ ਬाढ़ ਨਾ ਆ ਗਈ। ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਮਤ्सਿਆ ਰੂਪ—ਜਨਾਰਦਨ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਸਪ, ਰੱਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਮਨੁ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਜੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਲਏ। ਉਸ ਸਪ-ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਮਤ्सਿਆ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮਨੁ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਵੱਡੀ ਬाढ़ ਲੰਘ ਗਈ, ਮਨੁ ਨੇ ਮਤ्सਿਆ-ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਜੋਗ-ਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੋਲ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਜਿਸ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਮੁਲ਼ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਮਨੁ ਨੇ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ, ਸੰਹਾਰ, ਵੰਸ਼ਾਂ, ਮਨੂਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਪਿਤਰ-ਕਰਮ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ, ਯਜਞ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਧਰਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ। ਵੱਡੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ—ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਨਾਦਿ, ਤੇ ਲਛਣ ਰਹਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਹੋਵੇ। ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਗਿਆਤ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਆਪੋ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਕਟ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮਕ, ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਅਪਕ ਜਗਤ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਬੀਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਉਜਲਾ, ਮਹਾਨ ਅੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਜੋਤਿ ਨਾਲ, ਆਪੋ-ਆਪ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਉਹ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਜੰਮੇ; ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰੁਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵੇਦ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਡ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਰ ਆਕਾਸ਼ ਰਚਿਆ। ਨਦੀਆਂ, ਪਿਤਰ, ਮਨੂ, ਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ—ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ—ਇਹ ਸਭ, ਲੂਣ, ਇਖ ਰਸ, ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਅੰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਜੋਤਿ ਤੋਂ ਸੂਰਜ—ਮਾਰਤੰਡ—ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਅੰਡ ਤੋਂ ਜੰਮਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਰਤੰਡ (ਮਤਲਬ, ਮਰੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਚਹੁੰਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਖ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਦਾ ਸਾਕਾਰ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।