ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੂਣ, ਗੁੜ ਦਾ ਘੜਾ, ਸਾਰਜਿਕਾ, ਚੰਦਨ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਮਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਰੂਈ ਵਾਲਾ ਵਿਛੋਣਾ ਅਤੇ ਤਕੀਆ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: “ਗੌਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਇਹ ਤੀਜਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਆਰਦ੍ਰਾਨੰਦਕਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਧਨ-ਧਾਨ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਵਰਤ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਨਿਭਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪੱਖਵਾਰੇ ਇਹ ਵਰਤ, ਮੰਤ੍ਰ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਵਾਪਸੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਰਤ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਚਾਹੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ, ਜੇ ਇਹ ਤੀਜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਨਿਭਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੇ ਸ਼ੁੱਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੀਜ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਅਖੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਅਖੁੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪੂਰੇ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਜਾ ਵਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਜਾ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੀਜ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: “ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਕਿਹੜੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕismet, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਲ, ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?” ਉੱਤਰ ਆਇਆ: “ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰਤ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਪਾਠ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਰਵਿਵਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਖੀਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਉਬਟਣ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ‘ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯ ਭਗਵਾਨ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ।’ ‘ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤਯ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।’ ‘ਲਕਸ਼ਮੀ, ਮেধਾ, ਧਰਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਗੌਰੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾ, ਮਤੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਸਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਜੋ ਵੀਣਾ ਤੇ ਮਾਲਾ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਜਲ-ਕੁੰਭ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ, ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਘਿਉ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ, ਦੁੱਧ, ਸੋਨਾ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣਾ, ‘ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।’ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਵੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਆਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤਕ। ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਛਤਰੀ, ਚਿੱਟੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਘੰਟੀ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਚੰਦਨ, ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਫਿਰ ਛਤ੍ਰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਕੰਜੂਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਉਬਟਣ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਾਲ ਗਲੇ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਇਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਵਰਤ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: “ਮੈਂ ਚੰਨਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਦ੍ਰਵਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ।” ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਰਾਸ਼ੀ-ਚਕ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਉਬਟਣ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ, ਚਿਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ ਤੋਂ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਗੌਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲੋਂ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਪੰਚਗਵਿਆ, ਮੋਤੀ, ਰੋਚਨਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਵੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।