ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ, ਤਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਨਾਜ, ਜੀਰਾ, ਤਿਲ, ਨਮਕ, ਗੁੜ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪੱਖਵਾਰੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਖਣਿਆਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕਾ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲਾਕਾਰਣੀ, ਕਮਰ ਤੇ ਵਾਮਾਦੇਵੀ, ਪੇਟ ਤੇ ਪਦਮੋਦਰਾ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਕਾਮਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯਦਾਇਨੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਹਰਾ ਦੀ ਸੌੰਦਰਯਤਾ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਦਰਪਣ ਵਾਸਿਨੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੱਕ ਤੇ ਗੌਰੀ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਉਤਪਲਾ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਤੁਸ਼ਟੀ, ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਕਾਠਿਆਯਨੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਰੀ, ਧਿਸ਼ਣਿਆ, ਕਾਂਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਰੰਭਾ, ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਮਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਚਿਣ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੌਰੀ, ਫਿਰ ਅਪਰਨਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੌਮਿਆ, ਜੋ ਮਦਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਟਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਧਰਮਣੀ ਕੁਮੁਦਾ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਸੁਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੰਗਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਿੰਧੂਰ ਅਤੇ ਉਬਟਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੂਰ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਝ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ (ਗੁਰੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਯਥਾ-ਸੰਭਵ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਭਸਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਬੰਧੁਜੀਵ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਪੱਤ੍ਰਕ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ, ਪੌਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ ਕੁਰੰਟਕ, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦ ਅਤੇ ਕੇਸਰ, ਫੱਗਣ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਚੰਬਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧੀ ਪਾਟਲਾ, ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਮੰਦਰ, ਆਢ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਕਮਲ, ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਕਦੰਬ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਗਵ੍ਯ (ਗਉ ਮੂਤ੍ਰ, ਗਉ ਮਯ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀ, ਘੀ), ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ, ਅਰਕ ਫੁੱਲ, ਜੌ ਅਤੇ ਗਉ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਦਰਪਦ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਵਤੀ, ਜਨਨ ਵਾਲੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਰਮ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੰਗਣ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਕੌਸੁੰਭ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵ, ਅਜਾਜੀ, ਨਮਕ, ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ। ਕੁਮੁਦਾ, ਵਿਮਲਾ, ਅਨੰਤਾ, ਭਵਾਨੀ, ਸੁਧਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਲਲਿਤਾ, ਕਮਲਾ, ਗੌਰੀ, ਸਤੀ, ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹਨ। ਨਭਸਯ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵਿਛੋਣਾ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਵੀ, ਦੱਸ, ਦੋ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਛੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਹੀਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਸੁਧੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਤੀਜ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ। ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਔਰਤ — ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੀਜ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫੁੱਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਗੌਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਤੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੀਜੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਗਉ-ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਓ, ਫਿਰ ਸੁਗੰਧੀਤ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ। ਮਾਤਾ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਅਤੇ ਟਖਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਰਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮਦਾਲਸਾ ਨੂੰ ਕਮਰ, ਅਮਲਾ ਨੂੰ ਪੇਟ, ਮਦਨਵਾਸਿਨੀ ਨੂੰ ਛਾਤੀ, ਕੁਮੁਦਾ ਨੂੰ ਖਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਮਾਧਵੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਹੱਥ, ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਰੁਦਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮੱਥੇ, ਸ਼ੰਕਰਾ ਨੂੰ ਵਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਵਾਸਿਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰਮੌਰ, ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ, ਮਦਨਾ ਨੂੰ ਮੱਥਾ, ਮੋਹਨਾ ਨੂੰ ਭੌਂਹ, ਚੰਦਰਾਅਰਧਧਾਰਿਨੀ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ, ਉਤਕੰਠਿਨੀ ਨੂੰ ਗਲਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਛਾਤੀ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਖੱਬੀ ਪਾਸੀ, ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਨੂੰ ਕਮਰ, ਮਨਮਥਾਧਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਦਿਲ, ਪਾਟਲਾ ਨੂੰ ਪੇਟ — ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਨੰਤ ਫਲ, ਸੁਭਾਗ, ਆਰੋਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।