ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੱਠ ਦਰਬਾਨ ਅਤੇ ਅੱਠ ਵੈਦਕ ਪਾਠਕ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਸਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਹਰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਯਕ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪੱਖੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਭੇਟ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ। ਯਜਨ ਸਥੰਭ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਉੱਚਾ, ਲੂਣਦਾਰ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸੰਪੱਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪਚੀਸ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਰਕੀਆਂ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੰਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਜਨੇਊ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁੱਗਣਾ ਆਦਰ, ਵਿਛੋਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸੰਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਛੂਏ ਅਤੇ ਮਕਰਾ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਢੋਲ, ਤਾਮੇ ਦਾ ਕੇਕੜਾ ਅਤੇ ਮੇਡਕ, ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮਗਰਮੱਛ—ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਯਜਮਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚਿੱਟੇ ਉਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ, ਤਤਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੰਡਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੋਲਾਂ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਛੂਏ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਨਾਇਕ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਪ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਪਾਠਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਪਾਠਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸਾਮਵੇਦ ਪਾਠਕ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਪਾਠਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬਿਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਜਮਾਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਯਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘੀ ਅਤੇ ਸਮਿੱਧਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤਗਣ, ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਪਾਠਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਾਤ ਦਾ ਸੁਕਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਸੁਕਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਕਤ, ਮੰਗਲ ਸੁਕਤ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਪਾਠਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਸੁਕਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਸੁਕਤ, ਸੋਮ ਸੁਕਤ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਸੁਕਤ, ਜਾਤਵੇਦਸ ਸੁਕਤ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜ ਸੁਕਤ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਕਤ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੁਕਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ, ਬਾਲ ਸੁਕਤ, ਪੰਜ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸੁਕਤ, ਗਾਇਤਰੀ ਸੁਕਤ ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਸਾਮਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਮਵੇਦ ਗਾਇਕ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਸੁਕਤ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਸਾਮਾ, ਰੌਰਵ, ਸਰਥੰਤਰਾ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ, ਕਣਵ ਸੁਕਤ, ਰਾਖਸ਼ੋਘਨ ਅਤੇ ਵਾਯਸਾ ਸੁਕਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਥਰਵਵੇਦ ਪਾਠਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੈਠਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਸੁਕਤ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਜਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਸਤੇ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਗੌਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਰੋਚਨਾ, ਸਿਧਾਰਥ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਗੁੱਗਲ ਅਤੇ ਗਾਊਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜੀ 'ਚ, ਇੱਕ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਠਾਹਠ, ਪੰਜਾਹ, ਛੱਤੀ ਜਾਂ ਪਚੀਹ ਗਾਂਵਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਾਲ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਪਾਠ, ਗੰਧਰਵ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਾਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਕਰਾ, ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਦੇ ਆਕਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਅਨਾਜ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਮੁੜ ਨਾ ਆਉ" ਅਤੇ "ਪਾਣੀਓ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋਵੋ" ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਤੱਕ ਯਜਨ ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਰਸਮਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਵੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਵਿਛੋਣਾ ਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਅੱਠ ਸੌ, ਜਾਂ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਹ ਜਾਂ ਵੀਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।