ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਨ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚੰਨ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਛੇ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅੱਠ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮਟਕੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਵੇਰੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹੋਣ, ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੰਖ ਵੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਗਹਣਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਵਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸਯੋਗ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸੰਪੱਤਾ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੋਗ, ਮੋਖਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਇਹ ਰੀਤਿ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭੈ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਰੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਸੌ ਚੱਕਰ ਤੱਕ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਨ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਰੋਹਿਣੀ ਵੀ, ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮਧੁਮਥਨ ਦੀ ਚੰਨ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਿਰਫ ਮਨ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਵੀ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ, ਬਾਗਾਂ, ਖੂਹਾਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੌਣ-ਕੌਣ ਪੂਜਾ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੇਦੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਂ, ਦਿਸਾ, ਥਾਂ, ਅਚਾਰਯ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ।" ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਨ! ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਰੀਤਿ ਸੁਣੋ, ਜਿਹੜੀ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਯਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਤੇ, ਇਹ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਜਲਾਸ਼ੇ ਕੋਲ, ਚਾਰ ਹੱਥ ਲੰਬੀ, ਵਰਗਾਕਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਪੰਡਾਲ ਵੀ ਸੋਲ੍ਹ ਹੱਥ ਵਰਗ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਿੰਨ ਤਲਾਵਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਇਕ ਹੱਥ ਚੌੜੀ, ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੌ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਪੰਜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਤਲਾਵ ਇਕ ਬਾਹੁ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਯੋਨੀ (ਖੱਡਾ) ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜਾ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਤਲਾਵਾਂ ਹੋਣ, ਹਰ ਇੱਕ ਤੇ ਤਿੰਨ ਉਚੀਆਂ ਮੇੜਾਂ, ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਰੰਗ ਦੇ, ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਝਲਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਣ। ਪੰਡਾਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚੌਥ, ਉਡੁੰਬਰ, ਪਲੱਖ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਉਥੇ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਠ ਦਰਬਾਨ ਅਤੇ ਅੱਠ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਹ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੰਤਰ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਤਲਾਵ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਯਜਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਯਕ-ਪੁੱਛ ਦਾ ਪੱਖਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੰਬੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੇ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਅਚਾਰਯ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਤੇ ਰੱਖੇ। ਯਜਨਾ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਉੱਚਾ, ਲੂਣਦਾਰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਕੰਨ-ਬਾਲੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਕੜੇ ਪਾਏ ਜਾਣ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਜਨੇਊ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਹੋਣ। ਅਚਾਰਯ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣਾ ਦਾਨ, ਵਿਛਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੱਛੂਆ ਤੇ ਮਕਰਾ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੱਛੀ ਤੇ ਡੰਕਾ, ਤੰਬੇ ਦਾ ਕੇਕੜਾ ਤੇ ਮੰਡੂਕ, ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮਗਰਮੱਛ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਰੇ, ਸਾਰੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚਿੱਟੇ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਯਜਨਾ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਡੰਕੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ-ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਿੱਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ, ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਗੋਲ ਗੋਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਵੇਦੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਕੱਛੂਆ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵਾਰੁਣ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਨਾਇਕ ਅਤੇ ਕਮਲਜੰਮ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਅਚਾਰਯ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪਾਠਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬਿਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਜਮਾਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ-ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਮੰਤਰ-ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਦਿਕ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਯਜਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।