ਜਾਂਰਦਨ ਨੇ, ਕਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋक्ष ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਸਗਤਾਂ ਨੇ, ਸੱਕਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਲਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਰਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਛੂਏ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਾਂਰਦਨ ਨੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਨੂੰ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮਝਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿੁਵ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਗਾਂਵ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਡੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਭਵਿੱਖੀ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ, ਜੋ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਠ-ਵਿਦੀ ਵਿੱਚ, ਉਨੂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਂਵ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌ ਬਿਲੀਅਨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਉਪਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਰਸਿੰਘ ਪੁਰਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕੇ ਨੇ ਨੰਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨੰਦੀ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਕਥਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਪ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੁਭਾਅ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਦਿਤਯ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਪੁਰਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲਕਸ਼ਣ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕਥਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲੈ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਚਕਰ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੂਰਜ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪ੍ਰਲੈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਫਲ ਵੀ। ਸਾਤਵਿਕ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ; ਰਾਜਸ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ; ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਰਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਸੰਪੂਰਨ ਕਥਾ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤਾ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨਾਰਦ ਲਈ, ਫਿਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਕੇ, ਪੰਜ ਲੱਖ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਪ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਭਾਗਯਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਭਾਗ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ—ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ?" "ਜਾਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ, ਜੇਕਰ ਵਿਧਵਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੋਖਸ ਨੂੰ ਪਾਵੇ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੋਈ ਵਰਤ ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ।" "ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਜੋ ਵਰਤ ਇੱਥੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ।" "ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਵਰਤ, ਜੋ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਾਠ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਮੂਲਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਧਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਗੁਲਫਾਵਨੰਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ; ਰੋਹਿਨੀ 'ਤੇ ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡੀਆਂ 'ਤੇ; ਦੋ ਜਾਨੂ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਿਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਗੁਟਨਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ।" "ਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਉਤਰਾਅਸ਼ਾਢਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ 'ਤੇ, ਥਾਈਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ 'ਓਮ ਸ਼ਿਵਾਏ ਨਮ:' ਨਾਲ; ਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਉਤਰਾਫਲਗੁਨੀ ਦੇ ਜੋੜ 'ਤੇ, ਕਮਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ 'ਓਮ ਪੰਚਸ਼ਰਾ ਨਮ:' ਨਾਲ ਕਰਨੀ।" "ਕਮਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ 'ਓਮ ਸ਼ਾਰੰਗਧਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਮ:' ਨਾਲ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਦਰਪਦ 'ਤੇ, ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ 'ਓਮ ਕੇਸ਼ਿਨਿਸ਼ੂਦਨ ਨਮ:' ਨਾਲ ਕਰਨੀ।" "ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਰੇਵਤੀ 'ਤੇ 'ਓਮ ਦਾਮੋਦਰ ਨਮ:' ਨਾਲ; ਅਨੁਰਾਧਾ 'ਤੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ 'ਓਮ ਮਾਧਵ ਨਮ:' ਨਾਲ ਕਰਨੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਕਰਮ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।