ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਲ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਕਲਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਅਗਨੇਯਾ ਨਾਮਕ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ, ਇੱਕ ਗਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੰਬੰਧੀ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਘੋਰਾ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਲਛਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਰੋੜੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਥਾਂਤਰ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਵਰਨੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸੂਅਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਅੱਗ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਨੇਯ ਭਾਗ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੈਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸੂਅਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਬੰਧੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਚੌਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਧੁ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਤਿਲ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ, ਸ਼ਣਮੁਖ ਅਤੇ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਕਾਂਦ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ, ਇਹ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਕੂਰਮ ਕਲਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਲਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਛੂਏ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਨਾਰਦਨ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਨੂੰ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸੁਆ ਦੇ ਦਿਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਗਰੁੜ ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਾਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੰਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅੰਡ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ, ਜੋ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਠ ਸਮੇਂ, ਉਨੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌ ਅਰਬ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਉਪਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਸਿੰਘ ਪੁਰਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਨੰਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨੰਦੀ ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਜੋ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਬਾ ਪੁਰਾਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਪ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਆਦਿਤਯ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਪੁਰਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕਥਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬ—ਇਹ ਪੰਜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੂਰਜ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਦਾਨ, ਇਹ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।