ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ—ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੁ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਖਿਆ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਨੇ ਸੁਤ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ, “ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ-ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਵੇਦ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੀਤੀ ਵੀ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ) ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਿਭਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਚਲਣ ਦੀ ਪਾਲਣਾ। ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਜੂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰਾਏ ਧਨ ਜਾਂ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਅੱਠ ਗੁਣ ਪੁਰਾਣ-ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਰਮ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਰਮ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸ੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਦਾਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਜਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤਰਪਣ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਨੈਵੇਦ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾ-ਯਜਨ (ਪਾਠ, ਤਰਪਣ, ਭੋਜਨ, ਹੋਮ, ਆਦਿ) ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਘਾਤਾਂ (ਓਖਲੀ, ਚੱਕੀ, ਚੁੱਲ੍ਹਾ, ਘੜਾ, ਝਾੜੂ) ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਕਰਮ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਆਰਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹ ਪੰਜ ਯਜਨ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬਾਈ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਕਰੇ। ਗਾਈਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੂਰਜ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਆਤਮਾ—all ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ-ਸਰੂਪ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਅਵਿਅਕਤ, ਨਿੱਤ, ਵਾਸੁਦੇਵ—ਜੋ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਭਗਵਾਨ, ਸੂਰਜ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਅੱਠ ਵਸੂ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਲੋਕਪਾਲ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਚਾਰ ਰੂਪ, ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਓਮਕਾਰ ਰੂਪ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੇਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੂਸ਼ਣ ਦੀ ਭੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਪਾਠ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਸਦਾ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਸੁਤ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਹੁਣ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ।” ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹੀ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਓਹ ਸੁਣੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁਰਾਣ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਪਰਾਧ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੰਗ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਸੁਣਾਇਆ। ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਸਾਰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮ ਪੁਰਾਣ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਆਧਾਰਿਤ, ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਯੁਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੁਰਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਮਾਰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।