ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਸਾਹਰਕ੍ਸ਼, ਜਦੋਂ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਰਭ-ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਰਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਾਵਕ ਅਗਨਿ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਥੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੰਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਆਯੁਸ ਨਾਮਕ ਧਨ੍ਯ, ਪਸ਼ੂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਯੁਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਗਈ ਹੋਮ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਰਪਣ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਅਦਭੁਤ ਅਗਨਿ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਵ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੋਮ ਨੂੰ ਖਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਦਭੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਗਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤਾਪ ਕਾਰਨ, ਅੱਠ ਅੱਗਾਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੁਰਭਿ, ਵਸੁਮਾਨ, ਨਾਦ, ਹਰਯਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰੁਕਮਵਾਨ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਰਗ੍ਯ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਵਾਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਅੱਗਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮੰਤਰਾਂਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਰਵ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਇੱਥੇ, ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਯਾਜਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਮ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਮੰਵੰਤਰੀ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਜੋ ਸਥਾਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਤ ਸਾਵਰਨੀ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਰੋਚਿਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅੱਗ ਦੇ ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਾਰੇ ਆਏ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਮੰਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਗਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਯਮਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਜੇ ਆਉਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਣਗੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਹੁਣ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਵਸਤੁ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਵਿਣੁ ਨੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਕਹੀ ਸੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਨਾਰਦਨ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮਨੂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਖ੍ਯ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। “ਅਸੀਂ ਸੁਤ ਜੀ, ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਣੁ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਕਰਮ-ਯੋਗ ਹਜ਼ਾਰ ਗਿਆਨ-ਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਵੇਦ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ: ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ’ਤੇ ਦਇਆ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਛਮਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਰਖਾ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ ਦਾ ਪਾਲਣ। ਧਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੰਜੂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ; ਪਰਾਏ ਧਨ ਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅੱਠ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ-ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਨਿਯਮਤ ਪੂਰੇ ਕਰੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭੂਤਗਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਯਜ੍ਞ ਘਰ ਦੇ ਪੰਜ ਹਤਿਆ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ: ਢੋਲੀ, ਪਿਸਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਚੂਲਾ, ਘੜਾ ਅਤੇ ਝਾੜੂ। ਇਹ ਪੰਜ ਹਤਿਆ ਘਰਸਥ ਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਪੰਜ ਯਜ੍ਞ ਕਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਈਂਤੀ ਤੇ ਅੱਠ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧਨ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਣੁ, ਸੂਰਜ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਸਦੀਵੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਣੁ, ਧਨ੍ਯ, ਸੂਰਜ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਠ ਵਸੁ, ਗਿਆਰਾਂ ਗਣਪਤੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲਦੀਆਂ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ, ਇਹ ਚਾਰ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜੜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।