ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਦੂਜੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਦਿੱਖਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਵਕ ਨਾਮ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਗਰਮ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀ ਹੈ, ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਨ ਸਮੇਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਸ਼ਤਧਾਮਾ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਘੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਤੇ ਪਰਕਾਸ਼ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਜੋਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜੈਕਪਾਦ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਲਾਮੁਖਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਅਹਿਰਬੁਧਨਯਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਨੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਠ ਅਗਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਹਿਲਦੀਆਂ-ਜਿਲਦੀਆਂ ਹਨ: ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਕੁਸ਼ੀ ਤੇ ਅੱਗ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ। ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਹੈ, ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਵੇਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸਵਾਂਭਹ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਤੁ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਿਸ਼ਨਯਾ ਅੱਗਾਂ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਾਵਕ ਨਾਮ ਦੀ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਵਭ੍ਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਵਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ, ਜੋ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਮਵਰਤਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਹਰਕਸ਼, ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਸਹਰਕਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਪੁੱਤਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘਸੜੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨੂੰ ਇੰਧਨ ਮਿਲਿਆ; ਆਯੁਸ ਨਾਮ ਦਾ ਧਨਵੰਤ, ਪਸ਼ੂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਯੁਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਹਵਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਵਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਅਦਭੁਤ ਅਗਨੀ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਦਭੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਗਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ, ਤਾਪ ਕਾਰਨ, ਅੱਠ ਅੱਗਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਭੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੁਰਭੀ, ਵਸੁਮਾਨ, ਨਾਦਾ, ਹਰਯਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਵਾਨ—ਪ੍ਰਵਰਗਿਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ੇਮਵਾਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਗ ਦੇ ਵंशਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ ਅੱਗਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅੱਗਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਜੋ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹੀਆਂ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਰਵ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਇੱਥੇ, ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਿਲਦੀਆਂ-ਜਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਨੀਧ੍ਰਾ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਅਕਾਲਿਕ ਹਨ, ਉਹ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਲੰਘ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੀ ਮਾਨਵ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ, ਸਥਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਵਰੋਚਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸੱਤ ਸਾਵਰਨੀ ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਾਰੇ ਆਏ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗਿਣ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਗਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਯਮਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਜੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਸਣਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੱਤੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੋਗੇ? ਹੁਣ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਹੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਨਾਰਦਨ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮਨੂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਾਂਖਿਆ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ। ਮੈਂ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਵੇਦ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਵੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ: ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਯਾ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧੀਰਜ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤਤਾ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲਈ; ਕਰਮ ਬਿਨਾ ਔਖਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਚਾਲ। ਧਨ ਲਈ ਕੰਜੂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਹੀ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਖਦਾ; ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸ్మ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।