ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਕਰੁਣ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁ, ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।” ਮਨੁ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਂਦੀ, ਤਦ ਮਨੁ ਉਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹੀ, ਮੱਛੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ!” ਮਨੁ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮੱਛੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਨੁ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੱਛੀ ਪੂਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ?” ਮਨੁ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋ; ਹੋਰ ਕੌਣ ਇੰਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਆਕृति ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ। ਤੁਸੀਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਚਕਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਬੁਧਿ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਨੁ।” ਫਿਰ ਉਹ ਮਨੁ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਨੌਕਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਤांकि ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ। ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਪਸੀਨੇ, ਅੰਡਿਆਂ, ਬੀਜਾਂ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੇਸਹਾਰੇ ਜੀਵ ਇਸ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਜਦ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਾਯੂ ਇਸ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾਵੇ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸਾਰੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਲੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮੁਲ਼ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣੇਂਗਾ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ, ਸਾਰੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਣੇਂਗਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਭਗਵਾਨ, ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਵੇਗਾ? ਤੇ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਾਂਗਾ?” ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ—ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਆਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਜੀਵ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲੱਗਣਗੇ, ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭਿਆਨਕ ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਰਸਾਉਣਗੀਆਂ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਔਰਵ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੇਗੀ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼-ਅੱਗ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਜਦ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਤਪ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਤਾਰੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਵਰਤ, ਭੀਮਨਾਦ, ਦ੍ਰੋਣ, ਚੰਡ, ਬਲਾਹਕ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪਤਾਕ ਤੇ ਸੋਣ—ਇਹ ਸੱਤ ਪ੍ਰਲੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਣਗੇ; ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ। ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣਾ, ਮੈਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੜ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਵੀ ਤੂੰ ਬਚਾ ਰਹੇਂਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਲੇ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਵੇਦ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਜਲਪ੍ਰਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੱਪ, ਰੱਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਪ-ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਂ ਜਲਪ੍ਰਲੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਆਦਿਕ—ਮਨੁ ਨੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਲ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੇ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਮਨੁਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਪਿਤਰ-ਤਰਪਣ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਭਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਜਨਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਤੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ। ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਜਾਣਿਆ, ਤੇ ਕੋਈ ਲਕਸ਼ਣ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ। ਸਾਰੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਅਜਾਣ ਅਤੇ ਅਗੋਚਰ ਸੀ; ਫਿਰ ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਾਰੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।