ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਯਯਾਤੀ, ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਨਾਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ—ਵਸੁਮਤ, ਅਸ਼ਟਕਾ, ਪ੍ਰਤਰਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਬੀ—ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਸਭ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਨ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ, ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਸੰਤ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਅਗਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਯਾਤੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਬਰਾਬਰ ਸੀ; ਉਹ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਯਸ਼-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੰਤ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਯਦੁ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਣਵਾਸੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ, ਅਨਾਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਬਚੀ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਆ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਹ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦਾ, ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਖਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਾਧਿਆ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੋਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਯਯਾਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਆਇਆ। ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦ ਪੂਰੁ, ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਬੁਢਾਪਾ ਸਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।'" "ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਸੰਯਮੀ ਅਸੰਯਮੀ ਤੋਂ ਉਤਮ; ਅਮਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਅਣਪੜ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਉਤਮ। ਜਦ ਕੋਈ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ।" "ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਨ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ, ਨ ਨੀਵਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੈਣਾ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ। ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਭਾਗਾ ਹੈ।" "ਧਰਮਵਾਨ, ਅੱਗੇ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੇ ਬੋਲ ਸਹਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬੋਲ, ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਦੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਐਸੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੋਸਤੀ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ। ਇਸ ਲਈ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਸਦਾ ਬੋਲੋ, ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ; ਯੋਗਯ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿਓ, ਦਾਨ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਹ ਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਅਣਦੇਖਿਆ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਸਮਝੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ; ਮੇਰਾ ਪੂਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਮੇਰੇ ਸਵਰਗ ਘਟ ਗਏ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਗੁਆ ਕੇ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਯਯਾਤੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਸਮ, ਉਤਮ ਜਾਂ ਘੱਟ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਰਿਸੀ ਅਸ਼ਟਕਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸੀ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਸਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ, ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ?" "ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ, ਅਗਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀ ਅਤੁਟ ਚਮਕ, ਇਹ ਕੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਤੈਨੂੰ ਦੇਵ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ, ਦੇਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੇਰੇ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ?" "ਆਪਣੀ ਡਰ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਭਰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਇੰਦਰ ਵੀ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੈਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।" "ਚੰਗੇ, ਸਦਾ ਅਭਾਗਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ; ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਹੈਂ। ਸਭ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈਂ।" "ਅੱਗ ਸੜਨ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਧਰਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਯਯਾਤੀ ਹਾਂ, ਨਾਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪੂਰੁ ਦਾ ਪਿਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਪੂਣ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਉਸ ਦੇ ਤਪ, ਵਿਰਤ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਸੰਯਮ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਚਾਬੀ ਹੈ।