ਆਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਓ, ਹੇ ਆਸੁਰੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਓਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਵੀ ਦੌਲਤ ਹੈ—ਹਾਥੀ, ਰਥ ਜਾਂ ਘੋੜੇ—ਉਸ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਤੂੰ ਵੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ।” ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੋਹਰਾਇਆ, “ਜੋ ਕੁਝ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਸੁਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ—ਪਰ ਬਸ ਦੇਵਯਾਨੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਸੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਜੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਯਾਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਆਵਾਨੀ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।” ਪਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇਕਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ; ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਾ ਆਪ ਦੱਸੇ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗੇਗੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।” ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ, “ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹੋਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਾਈ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਉਠ, ਜਾ ਤੇ ਜਲਦੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਲੈ ਆ; ਦੇਵਯਾਨੀ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਕਰਨ ਦੇ।” ਧਾਈ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਉਠ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ।” ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ।” ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਰਾਂਗੀ; ਨਾ ਸੁਕ੍ਰਰ ਆਚਾਰਯ ਜੀ, ਨਾ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋਣ।” ਫਿਰ, ਪਿਓ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਡੋਲੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂ ਮੰਗਣ ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਦਾਸੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣ।” ਜਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦਾਸੀ ਬਣਨ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ; ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਤੁਹਾਡਾ ਗਿਆਨ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਜੀ ਹਰੇਕ ਦਾਨਵ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਤ੍ਰੀ ਸੀ, ਖੇਡਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਓਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਧੂ ਨੂੰ ਪੀਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਨਹੁਸ਼ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਪਿਆਸਾ ਸੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇਵੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪੈਰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਲ ਤੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?” ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਮੈਨੂੰ ਆਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਸੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਜਾਣ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਤੇਰੀ ਸਹੇਲੀ, ਜੋ ਆਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਸੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹਾਂ।” ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹਰ ਚੀਜ਼ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਗ ਨੇ ਨਿਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖ।” ਫਿਰ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਰਾਜਸੀ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ। ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੱਸ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੂਰੇ ਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।” ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੱਭਣ?” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।” ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਨਿਰਭਵ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ, ਮਿੱਤਰ—ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਆਵਾਨੀ, ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਦੇਵਯਾਨੀ।” ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਨਹੁਸ਼ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁਣ।” “ਚਾਰ ਵਰਨ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਰਮ-ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗ, ਇੱਛਾ, ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ, ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ।